Якутские народные сказки - 2008 (Т. 27)

баҕана», сиһим уҥуоҕа: «Өһүө», сүрэхтээх быарым: «Тимир хара ыт- тар», хааным өһөҕүҥ. «Ыт аһылыга», түөт туйахпын: «Түөт орон буо- лун», — диэн бараҥҥыт быраҕын у<о>нна онно киирэн сытан кээһин. Онно ыт охсуһуоҕа. Ол охсустахтарына, ойон тураҥҥыт ыттары аһатаарыҥ. Ол ыттаргыт сүрдээх булчут ыттар буолуохтара, сүрдээх- тик харыстаарыҥ. Дьэ бырастыыларын, — диэт, борооско өлөн хаа- лар. 11 Өлтүн гэннэ сүлэн баран, уоллаах кыыс, эппитин курдук, тирии- тин: «дьиэ буол» диэн баран саба быраҕан, баҕаһын уҥуоҕун: «оһох буол» диэн, түөт мүһэтин: «түөт баҕана», сиһин уҥуоҕун: «өһүө», сүрэхтээх быарын: «тимир хара ыттар», хаанын өһөҕүн: «ыт аһылыга», түөт туйаҕын: «түөт орон буолу», — диэн баран быраҕан кээһэллэр у<о>нна ытаһа-ытаһа тирии анныгар киирэн утуйан хаалаллар. 12 Арай биирдэ уол иһиттэҕинэ — ыт үрэр, охсуһар саҥата иһиллэр. Ону истэн уол тура биэрэн көрөр да — туох да суох эбит. Уол эмиэ ытаан-ытаан баран, утуйан хаалар. Онтон эмиэ өр да, өтөр да буол- бат — ыттар саҥалара эмиэ охсуһан кэлэр. Уол туран иккиэннэригэр [хаан өһөҕүн] быһаҕастаан биэрэр. Ол сы<л>дьан көрдөҕүнэ, арай, сүрдээх үчүгэй дьиэҕэ сыталлар эбит. Ол курдук уол ыттарын аһатан-сиэтэн баран, уоллаах кыыс бо- роосколорун буотарагын буһаран сииллэр. Уол аһаан-сиэн баран, икки ытын батыһыннаран, кус бөҕөнү, куобах бөҕөнү өлөрөн, өлөрөн киирэр. Мантан эр ылан: «Бултууһукпун», — дии санаан талах оноҕос- тоох чаачар саа оҥостор. Ол талах оноҕостоох чаачар саатынан чугас эргиннээҕи куһу, куобаҕы, булту барыыр. 13 <Ол> курдук арай биирдэ уол икки ытын батыһыннаран, үс-түөрт хоно бултуу барар. Аҕастара хаалар. Үс-түөрт хонон баран бултарын барытын сүгэн, сороҕун соһон, онно холболоон хаалларан баран кии­ рэн кэлэллэр. Уол кэлэн аанын аһарын гытта — икки ыта иннигэр ньолборус гына түһэллэр. Ол түһэн иһэн көөттөрө — абааһы уола күөс аннынан кэлэн бурхачыс гынан хаалар. Аҕастарын көөттөрө — аҕас- тарын сиэн бүтэрбит, уҥуоҕун илдьэн бөххө кутан кээспит. Ону көрөн уолга: —Дьэ, иэдээн буолбут! Көр, ити кини киирбит сиринэн биһи эмиэ киирэбит. Өлөн хаалар күннээх буоллахпытына, хара күүгэн өрө бырдаҥалаан таҕыстаҕына — саан киссин ылан моҥнон өлөөр. Онтон өскөтүн кыайыы-хотуу буоллаҕына, үрүҥ күүгэн өрө бардьыгынаан