Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

— Ындыг-дыр — дээш, Өскүс-оол чорувуткан. 14 Ол-ла чоруткаштың Кара-Хемде биеэ хаанының аалының ча­ нынга оъттуг-суглуг, ыяш-даштыг черге келгеш, үш чүзүн дагылы- ның тараазын үш чукче чажыпкаш, үш сыранын үш чүгүнге шан- чып алгаш, алдын хааржааның аксын ажыткаш, кызыл-калдар ыдын будунуң адаанга баглааш, удуп чыдып алган. Даңгаар эртен даң бажында оттуп кээрге, тозан аът долганып четпес докулчак ак өгнүң иштинде ай-хүн херелдиг алдын даңгына шай хайындырып олурган. — Бо чүү болду, дүне бе, хүндүс бе, дүжүм бе, дүлүм бе? — деп бодун бодаттынып кеерге, мүн-не оттуп келген болган. 15 Тура халып келгеш, кырында чыткан кара торгу тонну кеткеш, баарында чыткан кара саар идикти кеткеш, уне халып келген. Хүнгээр чарыкта хүлер баглаашта мөңгүн эзер, чугенниг шокар аът турган. Дедир кирип кээрге, ай-хун херелдиг алдын даңгыназы чок болган. — Бо канчап баар кижи боор? — деп кайгап-харап, — мени ишсин-чизин дээш белеткээн чем ыйнаан бо — дээш, мөңгүн хоода шайны меңгүн аякка кудуп ижип олурган. Үнүп келгеш, демги хулер баглаашта шокар аътты мунгаш, аалының мурнуу чугунде каш чылгыны мээң-не чылгым ыйнаан бо — дээш, барып бажын дозуп, доктаадыпкаш, дедир хап олурда, ай-хун херелдиг алдын даңгына ийи мөңгүн хоода суг көдүрүп алган огче кирип чыткан. 16 Аъдындан душкеш, огге кирип кээрге, алдын даңгына-даа чок, аъш-чемин белеткеп каан болган. Аъжын-чемин ижип, чип алгаш, "Кандыг аай чиктиг даңгына боор, кедеп тургаш корейн мону адырам" деп бодап алган. Аъттангаш, аалының артынга улуг арыгга аъдын баглааш, де­ дир келгеш, егнүң артындан оя тыртып алгаш, бакылап керуп чыдарга, бут адаанда кызыл-калдар ыдының кежиниң иштинден алдын даңгына унуп келгеш, ийи мөңгүн хоозун алгаш, суглап чорупкан. Карыштыр кире халып келгеш, чэгрген ужуткаш, ыды- ның кежин орттедипкен. 17 Даңгыназы чедип келгеш: — Ол канчаарың ол, Өскүс-оол? Ам-дга сен мээң-биле кады чурттап шыдавас-тыр сен. Мээң чаңгыс аргаланып чораан чувем ыт кежи ол чуве. Ам мени кайда-даа кижи дыңназа, сенден мени хунаап алгаш баар-дыр — дээн. Ынчап турда, Караты-хаанның аалындан бир ашак кижи хап келгеш, Өскүс-оолдуң даңгыназын кончуг шинчилеп-шинчилеп, хап чоруй барган.