Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

2 Д ы г ы н Баай ан ы Үүт Баай диэҥҥэ илдьиттээн, ол ыһыахтан Д ы г ы н көһөн ан ы Үүт Баай ыһыаҕар тиийэн туһэн оойнуу тэрийэр. Эмиэ Д ы г ы н аат ы нан ыһыах буоаар. Оа ыһыахха биаии уруккута Бөрө Бөтөһө ааттаах Бэт Хара уоау Д ы г ы н ыҥыттарар. Ыһыах Үүт Баай OаOҔOр Таргыадьыма диэн сиргэ буоаар. Бэт Хара уоа бу ы ҥ ы р ыы га кэа э р. Оа ыһыахха Бэт Хараны чинчиаээн көрүнүн сиһиаии көрбүттэрэ, холуйдахха, аргыдал бэс саҕа бөдөҥ, уаахан, хара т ы һаҕас тириитэ сонноох, күөк э гэр курдук уһун дыа- баҥнаабыт киһи тиийэн кэаэн кураахтаах саат ы н саадах ыйы ы р мае муоЬу г ар ыйаан кэбиһэр, ону ыйанан турдаҕына, Д ы г ы н Баай бөҕөстөрүттэн ылан киссин тардыалаан көрөллөр да, тыппат ы ттан ким даҕаны араара аҥааб ы ллаабат саата буолар. Oннук сүөаьгү уаахан, бөҕө-таҕа б ы һ ыы ааах, сааааах киһи буоабут. Ыһыах буоаан аһаан-сиэн, көрүаүүргэ-нар ы а ыы рга бараааар. Бастаан, Д ы г ы н Баай көрдөһүүтүнэн, кураахтаах саанан с ы аа (даа) ытыһыыта буоаар. Оа ытыһыыга, оа курдук ы раах кууааҕа атыыр с ы аг ы өтөҕөтүн үрдүгэр туйаарар чыычаах түһэн оаорорун көрөн, Бэт Хара аҥааб ы аааан ытар да, түүтэ бурҕас г ы на түһэр, ч ыы чаах таб ы ааан бүтүннүү ыһыааа түһэр. Онтон б ы а ы рг ы а ыы с ы аа ы , к ы һ ы ах курдук үүттээх үрүҥ тимири төҥүргэскэ кэтэрдэн, с ы һ ы аран баран ытаааар. Маныаха арай Бэт Хара OҔOдьөаө сүүрэн тахеар. Уонна табар киһи, бөҕөс мэаигир буоаар. Кинини туауһар бэт суох буоаар. Онтон онуо буоаан атахтар ы нан с ы ссаалар. Онно Бэт Хара бастаан куотардыы илиннээн истэҕинэ, көрөн туран Д ы ­ г ы н кураахтаах саанан сүүрэн иһэр киһини утар ы хара б ы ар ы н көрөн Oҕунан ытар да, OҔO хоппокко төттөрү тэйэ түһэр. Ман ы аха биирдэ миинин таттарбакка Бэт Хара сол бастаан, куотан тахеар. Ол тахеан иһэн, биэтэкэ таһыгар көрө-истэ турар Д ы г ы н маан ы к ыы һа К ы лбатт ыы р МуоЬа диэни биир дук г ы нан (илнэнэн) ааһар, маныаха дьахтар Бэт Хараны эккирэтэн, иккиэн тэҥҥэ хат ы һан өрүскэ Хоту Ытык хайаҕа тиийэллэр. Ол с ы ссан истэхтэринэ дьах­ тар сүүрэрин уOҕар сөһуOҕа талах т ы аһ ы н курдук с ы р ы лаан, субул- лан иһэрэ үһү. Ол курдук с ы ссан тэҥҥэ хат ы һан, Ыт ы к хайа туһугар тиийэн тохтоон, уоскуйан, онно таптаһан, эр-ойох буолуох буолан холбоЬон, төннөн кэлэн Кыыс Хаҥа диэн дойдуга олохсу- йаллар. Д ы г ы н баайдаах ыһыахтара бүтэн тарҕаһан хаалтар. К ы - ы стар ы н былдьатан, дойдуларыгар Өрүскэ киирэн хаалаллар. Ол дь ы л Өрүскэ алта хар ы стаах халыҥ хаар түһэр. 3 Нөгүө сайыныгар хоту олохтоох Эдьээт диэн тонустар эмиэ OOЙнуу-көрүлүү Д ы г ы н Баайга киирэллэр. Ол киирэн этэллэр: "Биһиги с ы ссар идэлээх дьоммут, онон биир үтүө с ы ссаачч ы киһитэ аҕал", — диэн буолар. Сөп дэсиһэн, Д ы г ы н тэнҥэһиэ дуо, арай