Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

Ол курдук үс уоа үһүөн төннөааөр. Оа кинилэр с ы лдь ы б ы ттар ы нан ити Ытык Хайа сиһинэн биаигиҥнэ д ы а ы ааттанар. Тибигинэ Аат- т ы га уонна Ыга Тахеар ди э н эмиэ туспа, Маадьай туһунан аатт ы к баалаар. 10 Оа кэннэ оа Куһаҕан Эмээхеин, — куһаҕан ы ааб ы т — диэбитинэн Т ы г ы н "Куһаҕан ыаа" диэн буоаун диэбитинэн Н алн а биаигин Куһаҕан Ыаа диэн ааттаах нэһиаиэк баар. Оа үс б ы раат ы куйах-хахха оностон оаорон үөскээн хойуут Хат ы ҥ Арыы (Нам), Хамаҕатта, Куһаҕан Ыаа, Хомустаах нэһилиэк- тэрэ буоаан ааттаммыттара үһү. &ДЫГЫНУОЛАТААСУЛЛУҤАХ 1 Быаыр, нуучча омук саха дойдутун буаан саханы бас биаэ илигинэ, сахаҕа мугур ыраахтааҕы буолан олорбут Хаҥалас Д ы г ы н диэн олоотто үһү. Кини баайа-дуола, киһитэ-сүөһүтэ элбэҕинэн OЧЧOТOOҔу дьош г о тойон буолбут буолун, бухатыыр киһи эбит. Сааһын тохору улуус ааттаахтарын ат ы н дойдулартан ыҥыттаран ылаттаан ыһыах ы һан оойнуу тэрийэн, аат миҥэ, күрэх б ы л- дьаһ ы ннарара үһү. 2 Киниэхэ биир бу орто дойдуга, күн сиригэр өтөрүнэн, б ы л ы р- г ы га даҕаны Д ы г ы н бэйэтин да үйэтигэр истэрин тохору иһиллибэ- тэх, биллибэтэх биир буолунай күүстээх бухатыыр Таас Уллуҥах диэн уол үөскээбит. Ол OҔO бэт аҕыйах саастаах OҔO буолан баран киһиттэн туспа көрүҥнээх, б ы һ ыы лаах OҔOэбит. Кини этэ бүтүннүү муос, атаҕ ы н уллуҥахтара олоччу с ы мара таас курдук таас OҔOэбит. Кинини туох да сэбэ (тэрилэ), хайа да бөҕөс кыайыан сөбө суох киһитэ үөскээбит. Бу OҔO б ы һ ыы т ы нан бэйэтэ даҕаны түҥкэтэх хааннаах OҔO эбит. Кини киһи-сүөһү оттотугар с ы лдь ы бакка, хара күүһүнэн буолан, эппити истибэюсэ чэгиэн арҕаа мыраантан арах- пакка, мыраан үрдүгэр тахеан с ы тан, күнү-түүнү б ы спакка, б ы һа утуйан тахеар. 3 OҕO сааһ ы нан бэт аҕыйах, кини ситтэҕинэ, туохха да к ы айта- р ы ар сөбө суох анал, туһунан көрүҥнэнэн иһэр. Манан бу OҔOтун Д ы г ы н санааҥ "Бу уол отто дойдуга өтөрүнэн, күн киһитигэр, истэргэ үөскээбэтэх киһи үөскээри ГЫМЛШТ, төрөөбөтөх OҔO төрөөбүт, кини бу мин кэммэр бэйэбиттэн ордук күүстээх бөҕөс үөскүөн сатаммат, кэнэҕэс киһини-сүөһүнү б ы һ ы аҕа", — диэн этэр. Ол эппитинэн Д ы г ы н тойон бу уолун өлөрөргө биитэр ааттаах күүстээх хоЬуунчахтарынан өлөттөрөргө сананар. 4 Ол сананан биирдэ Таатта ХOһуунчаҕа киһини ыҥыттаран ылар. Бу ылан: "Кыыспын ойох ылыаҥ буOллаҕына, ити миэхэ