Хакасские народные сказки. - 2014. (Т. 33.)

Алт ы н Тана х ы с келин сöлепчад ы р: «Парып, моршо шул-кел». Кели моршо акелгенде, Алтын Тана х ы с хазан азыбысхан. Iки путул* араага агызып-аган. Адыгчы-оол иирде нан-кеген. Алтын Тана х ы с туңмаз ы на сöлепчадыр: —Кӱн шери* чöрип, атха тал-чöргезиң. Пiрее стакан араага иже- зиңме? Адыгчы-оол пiр стакан араага ижибискен, тасхар* ойлабысхан, аң- налб ы схан, öл-чöрбискен. 28 Адайлары сыгара ойлас-кегеннер*. Кöк адай холын с ы гара* тарты- б ы схан, ах адай азаг ы н с ы гара* тартыбысхан. Ах с ы нн ы ң ӱс т ӱне с ы гар- саганнар*. Кöк адай ах адайга сöлепчад ы р: —М ы н ы яхсы кöр, алтынаң хурт чiбезин, ӱстӱнең хус чiбезин. Олген кiзине тiргисчең, ӱшкен* отт ы тамысчаң эмни тлеп-парадым. Алты кӱн эрт-парза, ас-паган теерзиң, чети кӱн эрт-парза, эрт-паган теерзиң. Адыгчы-оолдың хаты* аб ы схаз ы н харайтага эткен. Ах адай харайта- га пербен саган. 29 Чети кӱн эрт-парды. Ах адай кöр-тур. Кöк адай тайга араз ы наң с ы х-кеген*. Ах адай кöк адайга удур ойлаан. Кöк адайга чет-парза, кöк адайдың пiр сагына алты ох кiр-паган, пiр саг ы на алты ох кiр-паган. Ах адай охтарды сыгара тартып-аган*. Кöк адай т ӱс-паган, öл-паган. Öлер алнында сöлеен: «Хулагымда öлген кiзини тiргисчең, ӱшкен* отты там ы счаң эм акелгем. Ан ы сыгарып-алазың*, пал ы глар ы мн ы чалгап- ызазың*». Ах адай кöк адайдың палыгларын чал г аб ы сханда, кöк адай тiрил-кеген. 30 Анаң кöк адай, эмни ахс ы на алып-алып, Адыгчы-оолдың ахс ы [-] пурнун чалгабысхан. Адыгчы-оол сала х ы зар-паган, т ы нм ы схан, хара- гын ажыбысхан. —Ох, хайди /ӱ /р узаадым, —теп шоохтад ы . Азахха тур-келди, эб- ке нанды. Хара-Хан öринди. Адыгчы-оолдың энеи, «öл-паган абысхам тiрил келди» тiп, öринди. Халых шонн ы ч ыы п-алып, улуг ш ы ргал этти- лер. Кöк адайды парша* шон кöрди. Ш ы ргал эрт-паганда, халых шон тари-пеген*. 31 Амд ы Хара Хан салдаттарына* шаргы* перди. Салдаттар Алтын Та­ на х ы сты ӱш х ы з ы рахт ы ң хузурухтарына палгап-саганнар*. Х ы з ы рах- тар ойлаза-пегеннер, Алтын Тана х ы ст ы ӱш чара* ӱзе тартыбысханнар. Соонда Хара Хан энеинең хада öл-паган. Адыгчы-оол анда, хан по­ лып, пег полып, чурта-пеген.