Хакасские народные сказки. - 2014. (Т. 33.)

алып, стол хринда сас-ойда тӱскен, чулып, узыбысхан, харых таб ы з ы хан тигiрге истiлче. Аннаң андар Ирке тöреен Иркӱлес, изри алып, стол хринда тоңха тӱскен, чулып, уз ы б ы схан, харых табызы хан тигiрге истiлче. 66 Ӱр, ас узааннар, ӱс кӱнге читре, ӱс кӱннiң паз ы нда аран-чула ха- рат iзiктең кöр-турза, Х ы тайған х ы мран ы п усх ы нчад ы р, Ирке тöреен Иркӱлестiң азағынаң тартлағлапча . Ирке тöреен Иркӱлес, öлген не кiзi чiли, узыпча. Аран-чула харат сағын-турза, Х ы тайған Ирке тöреен Иркӱлестi кӱрiптегi ч ы даларға тастабали тастир осхас. Аран-чула ха­ рат аар-пеер ағахтанған, апсах кiзе хубылған, пас-парған, Ирке тöреен Иркӱлестi* састаң хапхан, турғ ы за тартхан, тапсапчадыр: —Хайди iди ӱр узыпчазың, <Хытайғаның холынаң> öлерiн дее пiлiнминче нооң <..>, изi[ң]нең* ир т iң ме, ағыл ы ң аст ы ба? 67 Ирке тöреен Иркӱлес, ӱгберебинең усхын-килiп, оңарылып, сағынза, Х ы тайған муны кӱрiптегi ч ы даа хазиға иткен одыр. Аннаң андар Ир­ ке тöреен Иркӱлес Х ы тайғанн ы хаап алған, сарбаңнадаға даа пирбеен, кӱрiпсер кöдiр-парып, ханн ы ғ ч ы даа хази-тастаан. Х ы тайған ханн ы ғ ч ы даа öтiре хазалып, с ы рлап-с ы хтап, т ы н ы /ӱ/зiл-чöрiбiскен. Ханнығ ч ы дада хазал-парған пис-алт ы оолны сьн'ара тартып алған. Пис-алт ы чиит оол тапсапчалар: усхан одыбысты тамысхан, азар-парар поз ы б ы - сты айланд ыр ған Ирке тöреен Иркӱлес тибес, чоғар турған худайға ас пазырчалар, Ирке тöреен Иркӱлеске кöп паз ы рчалар. 68 Аннаң пас-килген Ирке тöреен Иркӱлес, столн ы ӱс хати сиртлеен: «Мин сиртебем, хан кiзi, Х ы тайған, сиртлепче, ағас пол-парған поз ы ңар айлығ-кӱннiг кiзi полңар». Пис кистiндегi сарзиннер тооза ла кiзi пол- пардылар. Ол тураа сыңминчалар, Ирке тöреен Иркӱлес тапсапчадыр: —Чирлiг чон чирiңерге наныңар, суғлығ чон сууңарға наныңар. Ол чон, ол турадаң сығ ы п, тарап нанғылапчалар, чоғар турған худайға ас пазырчалар, Ирке тöреен Иркӱлеске кöп пазырчалар. Азахтарын пiр халыхты, ылғап, паз ы пчалар, пiр халыхты, öрiнiп, пасчалар: «Ағас пол- парған поз ы бысты айл ы ғ-к/ӱ/ннiг иткен Ирке тöреен Иркӱлес. Олiп парған поз ы б ы ст ы хатап тiргiскен Ирке тöреен Ирк/ӱ/лес{.} {Х}ат ы ғ сарзин пол-парған поз ы быст ы хара пастығ кiзi иткен Ирке тöреен Иркӱлес. Хаӌан даа чазың узах ползын, чарның хойығ ползын». 69 Аннаң андар Ирке тöреен Иркӱлес ол турадаң сығара паст ы рған, аран-чула харатха алтанған, тапсапчад ы р: —Миннең халба, Ирке Кӱрей, —тiпче. Ирке Кӱрей удырох тапсапча: