Хакасские народные сказки. - 2014. (Т. 33.)

öтiп парғанда, алтын кöа учыраӌых. Аатын кöанiң хринде, палғастың аразында тоғ ы с мӱӱстiг ааа порсых анда чадыпчадыр. Аран-чуаа харат хайдаң кöрген тоғ ы с мӱӱстiг ала порсыхты, тоғыс мӱӱстiг ааа порсых аран[-]чула харатты аннаң кöрiп тапхан. 32 Аннаң андар тоғыс мӱӱс т iг ала порсых харатсар удыр ойлап килген. Хараттаң тоғ ы с мӱӱс т iг ала порсых, ч ы стаз ы п, таныс-турлар. Аннаң ан­ дар Ирке тöреен Ирк/ӱ/лес аран-чула хараттың чiбек тiнiн айландыра тартхан, нанып, хал ы х тастап* ойлап одыр. Тоғ ы с мӱӱстiг ала порс ы х хорхылабинаң, чир халбинңа, хараттың ай-соонаң хорхлап ойаапчад ы р. Оларға парарға ы рах таа поаза, мағаа чоохтирға табрах полча. Ханның город ы на читтiаер, ханға тоғ ы с мӱӱстiг ааа порсыхты Ирке тöреен Иркӱаес, ағыа ы п, кöзiт-пирдi. Хан, тоғыс мӱӱс т iг ала порс ы хт ы кöребес, хор ы х-пард ы , позының паз ы портли тӱстi, поғанах хабырғаз ы с ы ртли- тӱстi. Ала порсых кiзi кöрерге чИркенiстiг, тоғыс мӱӱчi тоғ ы з ы наң пулат* аразына сала читпин öстiр, поз ы н кöрер ползаң, ала порсых узун ағастаң тиң кöрiнче. Хорхлапчатхан табызы та[ла]йны* кичiре яңланған ы истiлче. 33 Хан тапсапча: — Ирке тöреен Иркӱлес, —тiпче, — кöрчiкпiн тоғ ы с мӱӱстiг ала порсыхты. Ар ит, хайдар апарзаң, андар ит, —тiпче. Аннаң андар Ирке тöреен Иркӱлес аран-чула харадынаң Ханн ы ң иб хазааз ы наң сығара пастыртхан. Ибiне парған, аран-чула хараттың саңмайынаң сыйбаан, сығ ы р ы з ы наң саап салыбысхан: «Ад ы м, хара- д ы м, — тiпче, — хайда кирек тiзем, анда килезiң, тапсаан табызым /ӱ/зiлге лектöк истiп». 34 Аннаң андар король, кральлар, хан алтынаң пиглер, синодтар, ч ы - ылызып алып, пазох чоохтаслапчалар. «Хайди, хай оңдайнаң /ö/дiрӌең полӌаң Ирке т/ö/реен Иркӱлестi», —чöп салчалар. Iди чöп салчатханда, хыйыр тулуңнығ иней кiзi пазох i с iр-килдi. —Изен, —тiпче, —король, кральлар, хан алтынаң пиглер, синодтар. —Изенöк, изенöк, инейек, —тiпчелер. Инейек сурыпчадыр: 35 —Ноо ниме чоохтаслапчазар{?} {К}ороль, кральлар, хан алтынаң пиглер, синодтар чоохтапчалар: —Пу городта пар конюх палазы Ирке тöреен Иркӱаес, уауғ пiаiстiг кiзi, уауғ х ы йға кiзi тöрiп партыр. Ан ы иир синi öскеаекте, пiрее оңдайдаң /ö/дiрiп ааарға харасчабыс ла. Сағамох öдiрбезе, конюх па-