Хакасские народные сказки. - 2014. (Т. 33.)

чiгi чоғыл, хатығ сöгiнде чӱлi чоғыл{,} {т}ӱӱр полған сағырыст ы ғ, тӱге полған чалыннығ. 19 Аннаң андар Ирке тöреен Иркӱлес андох аар-пеер ағахтанған, хара сеекке хубылған, н ы рлап килiп, уч ы х парып, хараттың изер хамаанаа тӱскен, с ы н позын сығар ы нған, хараттың изерiне алтанған, iзеңе т ӱбiн тепкен. Харат чочаннаң, с ы рлап килiп, ӱкӱс-салған. Ол арада Ирке т/ö/- р еен Иркӱлес ӱс тӱнӌектiг ах пладын iзебiнең с ы ғарған, пiр тӱнӌеен систе-тартхан, пулғап ы схан хараттың паз ы нзар. Харат, чӱгiр-парирып, андох тохтап парған. Харат хазрадаң хал чабас пол-парған, п ы зодаң пу чабас пол-парған. 20 Аннаң андар чiбек тiнiнең тутхан, айланд ы ра тартхан, хараттаң улуғ сайбырдаң нанып килiпчедiр. Ур килген, ас килген хараттаң Ирке тöреен Ирк/ӱ/лес. (Оларға килерге ы рах таа полза, маға чоохтирға та- брах полча). Ханның городына чит-килдi, ханға чоохтапчад ы р: —М ы на чил малы харатты ағ ы лд ы м. 21 Хан, чил малы харатт ы кöребес, чапс ы бали чапсыпча, таңнабали таңнапча Ирке тöреен Иркӱлестi. —Че, кöрдiм, —тiпче хан, —чил малы харатты. Че, аннаң андар на- н ы б ы с, Ирке тöреен Ирк/ӱ/лес, —тiпче хан. Ирке тöреен Иркӱлес ибiнзер килдi, харадын саңмай ы наң с ы йбап- ча, сағырызынаң саап, сал ы б ы ст ы . «Хайда кирексiзем, анда табызым иссеңöк, килезiң, харат», —тiпче. 22 Аннаң андар король, кральлар, хан алтынаң пиглер, синодтар, ч ыы - лыз ы п алып, чоохтасчалар: —Хайди итчең, ниме полӌаң конюх палаз ы , Ирке тöреен Иркӱлестi{?} Чил мал ы харатты ханға ағ ы л ы бох пир т iр. Iди чоохтаслапчатханнарында, х ы й ы р тулуңнығ иней кiзi пазох кiр- килдi, сурыпчад ы р: —Король, кральлар, хан алтынаң пиглер, синодтар, ниме чоохтасча- зар? 23 —Iзе, —тiпчелер король, кральлар, хан алтынаң пиглер, синодтар, — м ы нда городта пар конюх палаз ы Ирке тöреен Иркӱлес, улуғ пiлiстiг. Сағамох ан ы , чахсы öскелекöк, пiрее оңдайдаң öдiрбеенде, хаӌан полза иир синi* öс-парза, хан орн ы на хан турар, пит орнына пиг турар. Аннаң андар öдiрер оңдай ы н Ирке тöреен Ирiсӱлестiң чоохтасчаб ы с ла. <„>*. 24 Х ы йыр тулуңнығ иней кiзi чоохтапча: — Ирке тöреен Ирк/ӱ/лестi /ö/дiрер оңдай ы н таппинчазар{?} Сағамох мининек идiбiзiңерзiне, пар тамахтың пазын тимнеңер,