Хакасские народные сказки. - 2014. (Т. 33.)

—Изен, Ирк/ӱ/аес, —тiпче, —Ирке тöреен. —Изенöк, изенöк, уч;аң, —тiпче Ирке тöреен Иркӱаес. 15 Иней кiзi сурыпчад ы р: —Нимее ылғап парчазың, Ирке тöреен Ирк/ӱ/лес? Ирке т/ö/реен Ирк/ӱ/лес удырох чоохтапча: —Нимее ылғабасым, хан < ..>* хатығ чарғы чахан пирдi. Мин чо- охтаптырмын, хайда-да пар одыр чиа маа ы —харат. Оа харатты туд ы п, мин ханға ағыа-пирер одырбын, ағ ы а пирбезем харатты, хан <..>, моаат тöге сааып, <мiнiң> мойным кизерге итче. Мин, чиа мааы —харатты ағ ы а-пирердең иртiп, хайда-хайда поа таа чатханын пiае чоғ ы аб ы н, — т и бес, астан ы п, тiааенiп, ыағапчадыр Ирке тöреен Иркӱаес. Х ы й ы р туауңнығ иней кiзi удырох чоохтапчадыр: 16 — Ағ ы аазаң чиа мааы харатт ы , Ирке тöреен Иркӱаес, ағыааға тöреезiң. Хайда поачатхан ы н чиа маа ы — харатт ы чоохтап пирем, хайди тудар ы н. —Х ы й ы р туауңн ы ғ иней чоохтапчад ы р. —М ы ннаң м ы ндар пар, кӱннiң с ы ғ ы з ы нзар аадыра чаағ ы с азах чоа поаар. Оа чоаӌа парчатсаң, ӱс там тигiр чирiн иртiп парзаң, арам ағаст ы ғ тайғааар уч ы рир. Арам ағаст ы ғ тайған ы ң аразында сӱттiг кöа по­ аар, сӱттiг кöанiң хринда аатын пӱраi г пай хазың öскен поаар. Аа­ т ы н пӱраiг пай хаз ы ңн ы ң кöаегiнде сöдераеп турча чиа м аа ы — харат. М ы ннаң парарзың, иирде чидерзiң. 17 ӱс тӱнӌектiг ах паат пирдi. — Чиа мааы харат к/ӱ/м /ӱ/стiг ч/ӱ/генiн суххан поаар, к /ӱ /ре- аiг изерiн урынған поаар. Чиа маа ы харатты кöрзеңöк, хара секке хубыаазың, н ы раап киаiп, уч ы х парып, изер хамағына т ӱзезiң. Аннаң андар с ы н позың сығарынып, хараттың изерiне аатанып, iзеңе тӱбi теберзiң. Харат, с ы раи т/ӱ/зiп, ӱкӱс-сааар, табранӌа ах паадыңның пiр т/ӱ/нӌен систе тартып, пуагиз ы ң, олох туста харат тохтап парар. Хазрадаң халчабас, п ы зодаң пу чабас пол-парар. Эне ол мӱнӌең адың полңаң, ол харат. Анаң ханға ағылып, кöзiт-пирерзiң хараатты, —тибес чоохтап пирген х ы й ы р тулуңнығ иней кiзi Ирке тöреен Иркӱлеске. 18 Анаң андар Ирке тöреен Иркӱлес iкi идеен тӱре хабынған, город тастына сығара ойлаан, чалғыс азах чолңа хал ы х тастап чӱгiрчедiр. Ур, ас чӱгiрген, ӱс там тигiр чирiн öтiре* арам ағастығ тайғаның аразына ки- ре. Арам ағастығ тайғаның араз ы нда сӱттiг кöл полыптыр. Сӱттiг к/ö/л хринда алтын пӱрлiг пай хазың, найхалып килiп, öзiп тур. Алтын пӱрлiт пай хаз ы ңн ы ң тöзiнде чил мал ы харат анда т ур ы пчад ы р, сöдiрлеп. Ха­ рат кӱмӱс т iг чӱгенiн суғ ы нт ы р, кӱрелiг изерiн урынтыр. Халын идiнде