Хакасские народные сказки. - 2014. (Т. 33.)

13. ИРКЕТÖРЕЕН ИРК/Ӱ/ЛЕС 1 Кöк от пазы кöлбейiп, öзер туста полыптыр, кöлiм полған кöк талай, кöк тасх ы лдаң сығып, <кöк чазаа> кöбiктелiп, ағар туста поаыпт ы р <„>. Ағас паз ы арбайып, öзер туста полыптыр, ағ ы н полған ах талай, ах тасх ы лдаң сызып, ах чазаа ағар туста полыптыр. Город* чирде чурт салыптыр, ханға тоғ ы ч ы полыптыр к о нюх* кiзi. 2 Ӱр, ас ол городта чуртапчадыр, ай чахсыны алыстыра чуртапча, чыл чахсыны ч ы л ы ст ы ра чуртапча. Iди чуртап париғанда, городына хан х ы - з ы л флаг* х ы ст ы . Конюхт ы ң оолаа полтыр Ирке т/ö/реен Иркӱлес. Сур- чадыр пабаз ы наң: —Пу городта ноға пiди х ы з ы л флаг х ы з ы лчатхан пол^аң{?} —Я, —тiпче конюх, —палам, Ирке т/ö/реен Иркӱлес, пасха хан чирiнең пiстiң ханыбысха чаа килир. Аннаң андар хан тооза чон ы н чааға тимнепче, вот* аннаң андар город ы нда х ы з ы л флаг х ы сча, чоны пiазiн тибес. 3 Конюхт ы ң оа чооғын искен Ирке тöреен Иркӱаес, ханзар парып, ханға пiчiк пирче, пасхан, м ы на пу оңдайнаң чаааазарға кирек тибес. Хан, Ирке тöреен Иркӱаестiң пiчiн холына ааып ааып, ӱзе-тартып, тастаб ы схан. Ирке тöреен Ирк/ӱ/лестi с ы ғара сӱрiбiскен: «Син осхас iрiңнiг тас ооллар исо* минi /ӱ/гредерге». Ирке тöреен Иркӱлес, па- зох пiчiк пазып, хан алтынаң пiглерге, чаа пастар ы корол ь , кральларға* пирче. Король, кральлар Ирке тöреен Иркӱаестiң пiчин х ы ғ ы р кöрзе, так таа оа оңдайнаң чаааасса, чараадағ осхас. Ирке тöреен Иркӱаестiң пасхан пiчiнiң оңдайынаң чааны тимнеп килiп, удурлап парып, Ханның город ы на кирбин, пасха Ханның чааға тимнен чон ы н, солдаттарын* то­ оза öдiр-салд ы лар. 4 Аннаң андар конюх хандох конюх полып чöрчедiр. Пiр ч ы л паз ы читкенде, Ханның город ы нда прай чирде кöк флаг <(...)>* х ы ст ы лар. Ирке тöреен Иркӱлес пазох сурчад ы р: —Пабаң-конюх, пу нимее пiди городта <прай чирде > хызылчатхан < ..> кöк плаг* полӌаң? —Я, палам, —тiпче конюх, —Ирке тöреен Ирк/ӱ/лёс, ханға па­ зох пасха ханнаң улуғ чаа килче, аннаң андар хан поз ы н ы ң чонын прай чааға тимнiбес, город ы нда плаг х ы счатхан ы ол полңаң. 5 Ол чоохты истебес, Ирке тöреен Иркӱлес пiчiк паст ы , хайди чаа- лазар оңдай ы нңа, пiчин апар-пирдi ханға, iди чаалазарға кирек тибес. Хан Ирке тöреен Иркӱлестiң пасхан пiчин алды, чааға Ирке т/ö/ре-