Хакасские народные сказки. - 2014. (Т. 33.)

11. ХАН ПОЗЫРАХ АТТЫҒ ПОХТА КIР I С 1 Хан позырах атт ы ғ Похта Кiрiс кизек маад ы ң ээзi полған, кизек чонның хан-пигi охсас. Аңнап-хустап чöрiп, аңн ы ң-хуст ы ң и дiн аабат чонына ахтарчатчаң*. Iди чуртапчатханда, Х ы дат ханының черiнең Х ы - дат ханы чаа пастап чет кеген. Хараағы тӱнде чаа пасхан. Похта Кiрiс охотниктар ы н* ат ы ғӌ ы -саб ы ғӌ ы з ы н сығар ы б ы з ы п, чар аатында хоо- аи хаз ы п, эбiӌек иде хазып, туңмазын андар кир салған. С ы хпа, кiзi харағына кöрiнме, син дее тiрiг хаа, мин тiрiг хаабасха т урб ы н тiп, по­ зы чааға чöрiбiскен. 2 Чааға парғанда, öдiртiп саған. Аннаң андар Х ы дат хан ы маады-чон- ны сӱр парыбысхан. Анда Поғана Арығ, с ы х киаiп, эбiне килiп, сундух- та книга* кöп, пурунғ ы книга, ан ы сығарып, ходырып, хығ ы р ы аап, анаң тапхан: öаген кiзiнi тiргiсчең, ӱскен* отты тамысчаң ниме таң Ай Хан х ы з ы Ай Ар ы ғда ба, таң Кӱн Хан х ы з ы Кӱн Ар ы ғда ба. Хайзында-да пар, книгадаң с ы хча. Мағадын пiабин тур, хайзында. 3 Аннаң андар оа темненiбiскен, эр кизi кибi кизiп, Похта Кiрiс поаы- б ы схан. Похта Кiрiс поаа чöрiн, [аның]* хан поз ы рах ады, чаада öабин, чазын хаған, аны аатанып, Кӱн Хан чирiне парыбысхан. Анда пағанда, аааға кiрiп, адын хазап, Кӱн Ар ы ға кiрiп, изеннезiп-миндаезiп, анда сурағ сур ы бысхан Кӱн Арығды, Похта Кiрiс поаа чöрiн. Кӱн Ар ы ғ парар поаыбысхан. <(...)>*. Пабаз ы наң сурған, Кӱн Ханнаң. Кӱн Хан пирген, анаң Кӱн Ар ы ға кiрген. Анаң анда пiр тöзекте чадып хонғаннар. Кӱн Арығ пiр дее ниме сағынмаан. Хонған, иртенгiзiн Поғана Арығ т урған: —Чöр киаим, —тiпча, —парар чирiм пар. —Ну* чöр киа. 4 Айаан ы ста тiгем* тiп, парыбысхан. Сыға чöрiн, адына аатанып, Ай Хан чирiне парыбысхан. Ай Хан чирiне парып, <..>*, ат арғы* с ы нн ы ас парып, аааға кiргенде, адын хазап, Ай Ханға кiрiп, сурағ сурған. Ай Хан пирiбоғ ы схан х ы з ы н Ай Арығд ы . «Андар, Ай Арыға парып, хон», — теен. Аннаң сығып, Ай Арыға кiре чöрiн, изеннезiп-миндаезiп, анда хонаға. Кӱн Арығда хонғанда, тоғыс хат перинеге* ай чаабағ ы моаат- ты арааар ы на хази пас саған. Кӱн Арығ х ы ймарабаан хонған. Ам, Ай Ар ы ғдаң чадыбысханда, iдöк хази пазыбысхан. <..>*. Ай Ар ы ғ, чадып, чат поабин, узуп, узуп поабин, т ы б ы рч ы п, таң атханӌа узуп полбаан. 5 Иртен турғанда, Похта Кiрiс поа салған Поғана Арығ Ай Ханға пара чöрiн: —Х ы з ы ңн ы апарарға турб ы н, —тiпча. —Той ы соонда полар. Тойға хығ ы ртарб ы н.