Хакасские народные сказки. - 2014. (Т. 33.)

теке азырарға ползын. Мен öабес черға парбаанчам, öаер черға парчам. Че андаг даа полза, сен маға он аршинӌа* товар перерзiн, —тепча тас кiжi[.] —Мен аны, ат алтыща ал-килiп паза тöжiнче апар ы п, позымға шарып-салам, ш ы нап таа öл - халзам, ол товарға ширенiп келербiн*. 26 Че, хоӌайын кiжiдең ол шен товар ноға чох поачаң. Он аршин то- варды ал-пердi, таз ы н ағой атха ол товардаң палгабызып, марыга ч/ö/р- гiзiбiстi. Хара-хула аттаң ағой-ат чирiнең теңнепох шы г ыбыстылар{.} {А}ны хадарчатхан кiжiаер, м /ӱ/зiк тага ш ы х ы аап, кöрчеаер, оа тагда турған кiжiлерге чер чидiшпаан, азьгр хаяға пахтыраар, азыр хаяларда чер чидiшпаан, арлыг ағаштарға пахтырлар. Этчең небелара чох полчат- ханда, к/ӱ/решчiңнара к/ӱ/реш-турчаң полтырлар, сарначаңнары сар- нашх ы лапчатхан полтырлар. 27 Че, iкi пай, хан паза хоӌайын, /ӱ/бiде одыр-салып, аш[-]табахт ы ң арт ы ғ ы н чiпчалар, арағадың хатыйан* iшчалар, пулар араға iж iп /ӱ/ж iнӌi кӱнi парчатхан полт ы рлар. Ат хадарчатхан ооллар, х ы рд ы ң мӱзiгiнға шыг ы п, анда хадар турчалар аттарды. Хан кижi амды чоохтанча: —Хара-хула ат, по стакандағ ы * чай* тоозылғанӌа, поға чедерге ке- рек полған, хара-хула аттың амда алдынға азах алып ат ашпаан. Синiң ағой адың хайдаң аға хапчаң. Сағынзаң даа. Амд ы хоӌайын кiжi чоохтаныбох одыр Ханн ы ң соонаң: —Ханн ы ң хара-хула ады азахт ы г полып, ағой аттың азағы чох пол- да ба{?} {А}ғой ат, ӱш хон ы хт ы г* черға парып, по блюдцадағы* чай тоозылғанӌа, келерге керек полған. 28 Эде чоохташчатханнарынаң соонда, х ы рда турып, аттарда ха­ дарчатхан кiжiлердең ӱӱк табыж ы * уғула тӱшкен. Хай пiрезi: «ағой ат алнында келча», —тепчалар, хай пiрезi: «хара-хула ат алнында келча», — тепчалар. Тооз ы н араз ы наң хайзы-хайзы алн ы нда келчатхан ы н пiлiп-алай ы чох пол ы б ы ст ы . Пiр чазыдаң тепкен тоозыннары па­ за пiр чаз ы да тоолап-халча теп, /ӱӱ/ктешчалар кiжiлер. Аттар чидiп- одырчатханнарында, кöрер ползылар, iкi атт ы ң суауты* пiрох аттии чiлеп, кеачааа[р]*, iкi атт ы ң iзiңезе, пiрох аттии чiлеп, келчалар, хай- хайз ы даа ашпаан полтыр. Х ы рда тур ы п кöрчеткен черға четкеннерде, анда т урчатхан кiжiлер ӱӱктижиб ы сханнарда, ағой ат хара хула аттың алдынға пiр аттың сын ы шине алдынға кире сегрiде. Хара хула атт ы ң паза ла хошчаң оңдайы чох-полған полтыр. 29 Ағой ат айландыра чӱгӱр-келген соонда к/ö/рер ползылар, /ӱ/ст/ӱ/н- ге одырған тас кiжiзi, öлiг тезе —öлi г ебес, тiрiг т е зе —тiрi г ебес, ан-