Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

раан-на экирий берген. Хаан ламаны кончуr-ла хүндүлеп-тир эвес­ пе. 5 Кашпал-Кара-Хелшиң орту үезинде чурттап турар чөвүрээ ча- дырлыг, ызырар калдар ыттыг балыкчы Багай-оол бир-ле катап балык сыырткыыштап олурарга, хүн улуг дүъш хире чорда, ол хемниң суун куду шири аптараа агып бадып орган. "Чүү-даа болза, дозуп ап корейн" дээш, демги аптарааны узун ыяш-биле илбектей тырткаш, сугдан үндүр соп эккелген. Ону чөвүрээ чадырынга эккел- геш, чазып көөрге, кончуг чараш алдын даңгына болган. Ол даң- гынаны уштуп алгаш, ооң орнунга ызырар калдар ыдын суккаш, аптарааны даштынга чораан ширизи-биле ширилээш, сугну куду салып бадырыпкан. 6 Чалады берген ламаның шавылары башкывыстың сугну куду бадырыптар болган чүвези кажан-на бады кээр ирги дижип када- рып турганнар. Олар ынчап-ла турда, сугну куду бир кара чүве салдап бадып олурган. Дозуп тургаш, үндүрүп эккелгеш, башкызы- ның олурар өөнге аппарып кааннар. Элээн үр болганда, башкызы өөрээн, байырлаан чедип келген. Ол келгеш: — Караты-хаанның аарыын экиртип кагдым, шавылар. Чоруур- да чагып каан чүвем бадып келди бе? — дээрге, шавылары тургаш- тың — Келген, келген, баппсы. Арай деп тургаш дозуп алдывыс ди- жип-тирлер. 7 Башкызы тура чугаалаан: — Шавылар, мен бо хүн бүдээл бүдээр кижи мен. Мээң ча- нымга черле барбас силер. Алгырып, кышкырып, уёлап човууртап- даа турзумза черле барбас силер — деп дужаап кааш, өөнче чоруй барып-тыр. Демги лама өөнге чеде бергеш, аптараазын арай деп тургаш, ажыдыптар орта, иштинден кызыл калдар ыт үне халып келгеш, ламаны туткулай-ла берген. Лама алгырып, кышкырып, шавыларын кыйгырып, уёлап, човууртап-ла турган. Шавылары "канчап-даа тур­ зумза черле барбас силер" — деп, дужаап каан болгай — дишкеш- терниң, дыңнап тура-ла, барбааннар. 8 Эртенинде шавылары башкызынга манчы аппарып бээр дээш баарга, башкызын кызыл калдар ыт чазарлап чип алган чыткан. Шавылары хорадааштың демги ытты соп каап-тырлар эвеспе. Кашпал-Кара-Хемниң орту үезин чурттаан балыкчы ядыы Ба­ гай-оол тып алган кончуг чараш даңгыназының чанындан-даа ыра- вас, ону үргүлчү-ле кайгап олурар, ажыл-даа кылбас мындыг бооп- тур оо.