Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

ла,кайнаар-лакөөрге,тараа-лакөстүрбооп-даатурган-дырэвеспе. — Бо кулугур Чаңгыс-Тастың тараан тараазының хөйү, чаагайы чүзүндел? Чаңгыс тевелиг чаңгыс боду кижи-дир, чеди катап хөй тараа тарыыр чүге ындыгыл? Бистер чеди тевелиг чеди алышкының аңаа четпес ужурувус чүдел? — деп, өөрүнге сөглеп олурган-дыр эвеспе. 3 Дуңмаларында ужурун билип, углуг сөс-даа сөглээр кижи чок, акызын манап олурганнар иргин. — Чаңгыс тевелиг Чаңгыс-Тастың тевезинде ужур-ла бар, бо дүне өлүрүп каг — деп, дагзып каан-дыр эвеспе. Чүзү боор, оъттап чораан тевени бирээзи дүне өлүрүп кааш кээп-тир. Эртен эрте Чаңгыс-Тас чаңгыс тевезин тудуп алыр дээш ке- лирге, кижи өлүрүп каан бооп-тур эвеспе. Муңгаравас боду мүң- гарап: — Теве чок канчаар кижи боор мен? Чүнүң-биле тараа тарып амыдыраар боор? —деп, ыглап олурган Чаңгыс-Тас-дыр эвеспе аан оң. 4 Чеже-ле муңгарап ыглап олурар боор, чаңгыс тевезиниң чи- лиин чилиглеп алгаш, бай Караты-хаанга эккеп тудуп: — Чаңгыс тевелиг кижи мен, тараа тарып чораан чаңгыс-ла хөлгем болгай. Эрткен дүне билдинмес кижи өлүрүп каан болду. Силерни оода-ла аас дезин дээш чилиин эккелдим — деп доң черни довук ажыр, эриг черни эгин ажыр ёзулап, бараалгап-даа олурган-дыр эвеспе. Бай Караты-хаан: — Кижиниң чаңгыс тевезин кара сагыштыг кым өлүрген, өлүр- ген өпггүгнү бөрттүг бажын бөргү-биле, чеңниг холун чеңи-биле кезер турган-дыр. Кым өлургенин билир сен бе? — деп, удур айты- рып-даа турган бай Караты-хаан-дыр эвеспе. Чаңгыс-Тас олургаш, көрбээн-билбээнин сөглеп олурган-дыр эвеспе. 5 Бай Караты-хаан олургаш — Чаңгыс тевелиг Чаңгыс-Тастың тараан тараазын кым чивээн боор. Ийи теве-биле тараа тарыыр сен — дээш, берген-даа бай Караты-хаан-дыр эвеспе. Чаңгыс-Тас ийи тевелиг, биеэгизинден-даа артык хой тараа тарып, чурттап турган-дыр эвеспе. Чеди-Тас алышкыларның улуу көөрге, Чаңгыс-Тас ийи тевелиг тараа тараан, биеэгизинден-даа хой бооп-тур эвеспе. — Сээң чаңгыс тевеңни бис өлүрүп кагбадывыс бе, ийи тевени кайыын тып алдың, чугаала? — деп олурган-дыр эвеспе аан оң. Эрниң эрези Чаңгыс-Тас олургаш