Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

— Белен арга бар чүве болза, чөпшээрээр-дир — деп харыылап- тыр эвеспе. 19 Ай-хаанданс — Силер дөрт-ле шеригден чорудувудуңар, ынчангаш ол ше- риглер барьш чугаалазын, чугаалаар чугааны мен чугаалап берейн — деп, ынчап чугаалап-тыр эвеспе. Чеде бээриңерде: — "Бистиң хаанывыс кай барып-тыр?" — деп, айтырыг салыр. Айтырыг салырга, силерниң хааныңар кончуг эки арагалап тур, дорт хаа кончуг эки хаалап тур "дээр силер — дээн чүвең иргин." — "Ынчангаш дурген чедип келиңер, коданылшьщ ортузундан дорт бут- туг демир терек бар, үжүн кезип кааптьщар, биризин арттыргаш, болат хаячым мурнадыңар, сарыг кестиим соңнадьщар, мыйыстыг малым мурнадыңар, дөңгүр малым соңнадыңар, ынчангаш дүрген чедип келиңер дизе, дораан чедип келир улус" —деп, мону чугаалаан. 20 Ай-хаанның чугаалаанын чозугаар дорт-ле шериин каксывы- дып-тыр эвеспе, Сарыг-хаан. Дорт шериг-таа Ай-хаанның коданын- га чедип келирге, Ай-хаанның оглу, хенининден айтырыг салган чүвең иргин: — Бистиң хаанывыс силерниң черже арагалап чоруткан чүве болгай, кай барып-тыр? — деп, айтырган. — Силерниң хааныңар-таа үргүлчү арагалап-ла тур, дорт хаа үргүлчү хаалап тур — дээн. — Хаан чүү диди? — деп, айтырган. — "Доп-дораан чедип келиңер, коданымның ортузунда дорт буттуг демир терек бар, үжүн кезиңер, биризин арттыргаш, болат хаячым мурнадыңар, сарыг кестиим соңнадыңар, мыйыстыг ма­ лым мурнадыңар, дөңгүр малым соңнадыңар, ынчангаш доп-до­ раан чедип келиңер" дидир — деп, хааныңар мону чугаалады — дээн. 21 Оол болгаш оон-даа оскелери, хаан ынча дээнде дораан чо- руурдур — деп, ынчап барганнар. Келген дорт шериг чок, чай аразында демги уруг: — Бистиң хаан олген-дир — дээн-дир. — Чүге дээрге, дорт хаа кончуг эки хаалап тур дээни дорт оргенде кере хап кааны ол-дур, Коданымның ортузунда дорт демир терек бар дээни дорт шериг бар дээни ол-дур. Үжүн кезиңер, бирээзин арттырыңар дээни ооң бирээзин арттыргаш, үжүн өлүрүп кааңар дээни ол-дур. Болат хая­ чым дээр чүвези мен-дир мен. Сарыг кестиим дээн чүвези оглу сен-дир сен. Мыйыстыг малым дээни аг-шерии ол-дур. Дөнгүр ма­ лым дээни ара-албатызы-дыр. Ынчангаш доп-дораан хостап алыңар дээни ол-дур — дээн-дир, хенни.