Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

Өскүс-оол чылгызын ай деп эккээрге, чылгы аразында канчаар- даа аажок чараш, кара карактыг, кара кулактыг кыскыл аът чораан. Өг эжиинге Өскүс-оолдуң кадайы үнүп келгеш турарга, аът чанын- га кээп тура дүшкен. Ол аътты тудуп эзертээш, чүгеннээш, Өскүс- оолду мундургаш, чагаа бижип бергеш: — Эзериңниң соңгу, башкы бажындан бектенип алгаш, аъттың аксын тыртпайн, ийи карааңны шийип алгаш, чоруп олурар сен. Аъттың тура дүшкен черинге көрүп кээриңге, кончуг улуг ак өгнүң чанында демир терек баглаашка тура дүшкен турар. Аъдың багла- аш, кире бээр сен, көк баштыг ирей-кадай олурар, мээң ада-ием ол боор чүве. Чагааңны тутсуп бергеш, олурарыңга, аптчра иштинден алдын хааржакдштуп бээр, ону ап алгаш, "аъш-чел иш-даа" дээрге, ынавайн ап чет — дээн. 38 Өскүс-оол аъдының тура дүшкен черинде кончуг улуг ак өгге кире бергеш, чагаазын тутсуп бээрге, аптара иштинден алдын хаар- жак уштуп бергеш, "шайдан иш, оглум”, дээрге, "чоруум кончуг далаштыг кижи мен” — дээш, чорупкан. Аалынга чедип келгеш, удуп чыдырда, эртен хөлзээзин-дүвү- рээзин үнген. Далаш-биле үне халып кээрге, Караты-хаанның ха­ мык аг-шерии Өскүс-оолдуң аалын бир каът кылдыр куржалы берген турган. Өскүс-оол девидеп дедир кире халып кээрге, кадайы: 39 —Ам-даа элек-тир, Өскус-оол, удуп чыдып ал — дээрге, Өскүс- оол удуп чыдып алган. Элээн болганда, дааш-дицмит кежээлей берген. Өскүс-оол үне халып кээрге, Караты-хаанның хамык аг- шерии . л ийи каът кылдыр куржалы берген турган. Өскүс-оол девидеп дедир кире халып кээрге, кадайы: — Ам-даа элек-тир, Өскүс-оол, удуп чыдып ал — дээрге, Өскүс- оол удуп чыдып алган. Элээн болганда, дааш-диңмит кежээлей берген. Өскүс-оол үне халып кээрге, Караты-хаанның хамык аг- шерии ам үш каът кылдыр куржалы берген турган. Өскүс-оол девидеп кире халып кээрге, кадайы: 40 — Ам-на болган-дыр, Өскүс-оол, — дээш, алдын хааржаакың аксын ажыткаш, иштинде улуг даш колдуну ажыдыптарга, иш­ тинден демир докпак туткан демир-демир улустар үнүп келген: "Чүнү канчаалы, чүнү чоолу?" — деп, мындыг болганнар. — Өскүс-оолдуң өөн үш куржалган Караты-хаанныд хамык аг-шерииниң дең кезиин кыргаш, ийи бодун арттыргаш, чедип келиңер — дээрге, үне халышкаш, чорупкан. Удатпаанда Караты-хаанның аг-шерииниң дец кезиин кырып каапкан, хаанныц кадайы-биле бодун тудуп алгаш чедип келген. 41 Демир докпактыг демир кижилерни дедир даш колдузунче киирип алгаш, хаанныц аал-чуртун олчалап, хаанны ыяш чарар, кадайын паш паштаар кижи кылгаш, аг-шерииниц артыын ара-ал-