Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

— Ашак, амыр менди — деп, чугаалажып эгелээн. Ашактан: — Аал-чурттуң кайдал, адың-шолаң кымыл, кай бар чыдыр сен, оглум? — деп айтырган. — Чиге соңгу чүкте Кара-Хелши чурттаан Караты-хаанның чылгызының кадарчызы Өскүс-оол деп кижи мен. Хаанымның ха- ланчыы кадыы кончуг, тос шилги аъдымны олчалап алыр деп баарга, дургуннап чоруптум Тос айлыктыг черге тос хонукта чоруп кээримге, бо хаан мээң тос аъдылшы хүнезин кылып чедип келген, ам аъттарымның өртээнге малының ортузундан мал, эдиниң орту­ зундан эт бээр болган, ону алыйн дээш келдим — дээн. И — Ындыг-дыр, оглум. Малдың ортузундан мал, эттиң ортузун­ дан эт ап алырыңга, сеңээ ажык болбас. "Үш чүзүн дагылыңның тараазын, үш сыраныңны, даспы чаныыңны, будуңнуң адаанда баг- лап каан чыдар кызыл калдар ыдыңны, аксы-мурну билдирбес ал­ дын хааржааңны алыр мен" де, оглум, — дээн. — Ындыг-дыр, акым, — дээш, Өскүс-оол кылаштап чоруй бар- ган. Хаанның өөнче чеде бергеш: — Меңээ малдың ортузуңдан мал-даа херек чок, эттиң орту­ зундан эт-даа херек чок, ону азырап-даа, эдилеп-даа шыдавас мен, ойнуң-чиктиң сеги, ыттың-куштуң дою болур. Үш чүзүн дагылың- ның тараазын, үш сыраныңны, даспы чаныыңны, будуң адаанда баглап каан чыдар кызыл-калдар ыдыңны, аксы-мурну билдирбес алдын хааржааңны берип көр, өңнүүм, — дээн. 12 Хаан тура халааш, ол чүвелерин ап бергеш, чаңгыс кызыл-кал­ дар ыдынче көргеш, ыглап каап, Өскүс-оол өңнүүнче көргеш, кат- тырып каап олуруп-тур. — Бээр болзуңза бер, еңнүүм, бербес болзуңза бербезиң сөгле — деп баарга, хаан хөңнү чок туруп баргаш, ыдын чежип берген. Өскүс-оол чүвелерин алгаш, ыдын четкеш, бызаа кадарчызы ашакка келгеиг — Сен-даа албыстаан-тенээн ашак-тыр сен, тос шилги аъдым өртээнге хөй чүве алыр деп турумда, кончуг баък чүвелер ап бер- диц — деп кончуй берген. 13 Ашак тургаш — Ынча диве, оглум. Сеңээ болза төөгүде херек чүве ап берген мен. Моон чоруткаш, оран чуртуңга, оъттуг-суглуг, ыяш-данггыг черге баргаш, үш чүзүн дыгылыңның тараазын үш чүкче чажыпкаш, үш сыраныңны үш чүгүнге шанчып алгаш, алдын хааржааңның аксын ажыдып алгаш, кызыл-калдар ыдыңны будуң адаанга багла- аш, удуп чыдып алыр сен, оглум. Эртен туруп кээриңге мээң шын, мегем оон көстү бээр, оглум, — дээн.