Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

43 Баштай үнген ийи уругдан артык чараш уруг үнүп келген. — Соонда ам кым барыл? — деп айтырган. — Мээң ашаам Адыг оглу Ыйгылак-Кара Mere бар — дээрге, Дыт-Турар Узун-Сарыг More: — Артында кижиниң чаражын боду алыр, малдың хейүн база боду алыр, үзе шапкаш, кадайын алыйн — дээрге, Хая-Турар Улуг- Кара Mere хоруп турбуже, аргамчызын үзе кезипкен. Дедир алдыы оранга кээп дүшкеш, ам үнер арга чок, аайын тыппайн, кылаштап чораан. Кат-иезиниң аалынга чедип кээп-тир эвеспе. 44 Шыяан, оон ам: —Улузуң кайыл, сен чүге дедир чедип келдиң, оглум? — дээрге: — Улузум, малывыс, өг-бажывыс шуптузу үнүп чоруй барган. Мен аргамчы үзүлгеш, чыдып калгаш, үнер аайын тыппайн келдим, кат-ией, — деп-тир эвеспе. 45 Шыяан, оон кат-иези чугаалаан: — Ам канчап үнер боор, оглум. Дыштанып хонуп алгаш, эртен чиге бурунгаар бар чыдарыңга хел бар, ол хөл кыдыындан үш демир терек үнген, ол теректерниң дал ортузунда Хаан-Херети куш чылдың-на төрүүр, хелден он беш баштыг сыр чылан үнгеш, чылдың-на оолдарын арттырбас, чиир чүве деп дыңнаан мен. Ам төрүүр үези бо, ол чыланны өлүрүп каапсыңза, сени ол Хаан-Херети куш үстүү оранче үндүрүп шыдаар боор. Ол куш туралаза, аскыр еер чылгыны-даа теп алгаш баар шыдалдыг куш чүве дээн, оглум, — деп-тир эвеспе. 46 Шыяан, оон ам дыштанып хонуп алгаш, эртенинде чоруур деп баарга, кат-иези чалгын октуг ча-согун берген. Чалгын октуг ча-со- гунун астып алгаш, чоруп берип-тир эвеспе. 47 Шыяан, оон ам ол-ла чоруткаш, хел кыдыынга чеде бээрге, хел кыдыында үш демир терек үнген турган. Ортузунда демир теректе аал коданы дег улуг уя турган. Ол теректи өрү алзы он беш баштыг сыры чылан ораажып үнүп чыткан. Тырттынып-тырттынып, он беш бажының белдиринден үзе адыптарга, аңдарлып-дүңдерлип чуглуп бадарда, хел чалгып, чер шимчеп турган-даа чүвең иргин. 48 Шыяан, оон ам баткаш, хелче кире берген. Хел кызыл хан апарган. Оон ам демир терекче үне бээрге, үш кончуг улуг куш оолдары олурган. Эң адаанга олурганы ыглап олурган. Ооң үс- түндээзи каттырып олурган, ооң ындындаазы ырлап олурган. — Бо чүге бирээңер ыглап, бирээңер каттырып, бирээңер ыр­ лап олурар силер? — деп айтырган.