Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

хаайым кызыдып алгаш, өттүр шаап өлүрүп чиийн —деп, кыжанып олурган. 26 Чес хаайы кызып келир орта, огже кирип олурда [Улуг-Кара More] ийи билектен сегирип алгаш, тутчу-ла берген. Тырыкылап- тырыкылап, чаза ойтур каар деп чорда, ушта тыртып алгаш, ыңай- ла болган. Соондан ойладырга, куйче кире халый берген. Кежээ ийи эжи аң өлүрүп алган, олча-омактыг чедип келген. — Чүү билдирер-дир? — дээрге: — Чүү-даа билдирбейн-дир — деп-тир эвеспе. 27 Шыяан, оон ам, эът-чемин чип алгаш, удуп чыдып алгаш, эр­ тенинде Адыг оглу Ыйгылак-Кара More or ээлеп чыдып калган. Ийи эжи аңнап чоруй барганнар. Ыйгылак-Кара More огге олурар­ га, даштын кижи кылаштаан соонда, от дызырткайндыр кыва бер­ ген. Үне бээрге чүве-даа чок, от хып турган. Ыңай-бээр көрүп: — Кайыдыва чоруй баары ол чоор? — деп, көрүп турарга, огде дагжай берген. Өгге кирип келирге, чүве-даа чок, даштын дагжай берген. Аяар эргин хажыызындан баккылап коорге, чес хаайлыг, чес дыргактыг, кончуг улуг кижи даштын отта, чес хаайын кызыдып олурган. — Кижи оо чаза баскан, кижи аъжы-чеми чиген, кончуг хоран- ныг кулугурлар, ам-на огде чыдып калганын хаайым-биле өттүр шаап, өлүрүп чиийн адырам. Дүүн, бурунгу хүн чыдып калганнары күш четтирбейн барды — деп хорадап хыйланып олурган. 28 Чес хаайы кызып келир орта, огже кылаштап кирип олурда, хаалга артынга кедеп чыткан эр чүү боор будунуң чиңге ийи май- ыктан сегирип-ле алгаш, үндүр тырткаш, боолдеп-боолдеп черге чуура кагар деп чорда, ушта тыртар орта, салбаска, ийи будун үзе соп алыр орта, бут чок боду ыңай болган, соондан сүрер орта, туттурбайн куйже кире халаан. Соондан кире бээрге, алдыы оран- дыва кире бээр ойбактыг болган. Алдыы оранче кирип, бады барган бооп-тур эвеспе. 29 Шыяан, оон ам, кежээ өөрү чедип келген. База-ла аң өлүрүп алган, олча-омактыг чедип келген. Алыг оглу Ыйгылак-Кара More ийи дуңмазын кончуп: — Бистерниң иеден төрээн үш алышкылар болган херээвис чүү боор, сагыжыңар баък, чүге шулбуну чүве чок деп чажырдыңар? — деп, хорадап олурган-даа чүвең иргин. 30 Шыяан, оон ам, ийи дуңмазынга чугаалаан: — Дораан хой аргамчы херек — деп, өлүрген аңнарының ке- жин дилип, хой аргамчы ууштап туруп берип-тир эвеспе.