Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

6 Оа курдук кэтэнэн оаордохторуна, сайын, сир харат ы гар Д ы ­ г ы н Тойон 40 аттаах киһи сэрииаээх буоаан бокуойа суох ох саанан ытыаааан киирэн бараааар. Ман ы аха Батас Мөндүкээн дьиэтин иһиттэн тахса ойор да, Oһөҕун хоротугар сөрүөстэ оаорон кэабит Oҕу икки иаиитин ыырааҕын б ыы стар ы гар хардары-таары хабыаааан ы аан иһэр. Киһи таптарбат, Д ы г ы ннаах охторо баранан барар. Оа ытаааара сэааээбитин кэннэ Батас Мөндүкээн хоротун күаүгэр оаорон оа курдук ат үрдүгэр оаорор Д ы г ы н Тойону көрөн ытар. Бу ыпп ы т ы гар Д ы г ы н ох иһэрин көрөн, икки илиитинэн тирэнэн, үөһэ өрө өндөс г ы нан аһаран биэттин, ох кэаэн ытыһын, иаиитин көхсүн ыҥыырын илин бүагүлшэри хайа көтөн барар. Батас Мөндүкээн оа ытан баран, ан ы : "Сэбим да эабээтэ, ан ы бэйэҕит оххут бэйэҕитигэр эргийэрэ кэааэ, мае курдук буагу тэскиаээн, үтүөнэн туруом суOҕа", — диэн хаһыытыыр. Мантан дьуаайан: "Кэбис, сүгүн хаан үтүөнэн бэриниэ суох, атынтан анаа- ааах-дьыаҕаааах киһи эбит", — дэсиһэн Д ы г ы н сэриитиниин төттөрү чугуйаааар, оа чугуйан тэскиаээн иһэн биаии Ба­ тас Мөндүкээн сOҔOТOх кутуруга-муоЬа суох кугас ы наҕа хонууга мэччийэ с ы адьар ы н көрөннөр, ону ат ы нан күөйэ үүрэн иадьээри мөктөрөааөр. Маныаха Батас Мөндүкээн кинилэргэ биэриэх буо­ ауо дуо, биаии оаорор сириттэн СOҔOТOХТO ачаахтаах тиит м аһ ы икки ардынан ыстанан, көрүөх бэтэрээ өттүгэр ойон кэаэн аттаах сэрии дьонтон ы наҕ ы н күөйэн ыаан буагунньаҕар үүрэн таһаарар. Маны көрөн туран сөҕөн-махтайан этэр: "OҕOм Батас Мөндүкээн, көтөр курдук көтөҥнун үтүө, ситэ онорууааах киһи эбиккин, онон ан ы аатыҥ Көтчөх Төрөаөй диэн буоааун", — диэн аат биэрэн, ан ы кини туһа диэн эргийиэ суох буоаан оаоччу киһиаиин Д ы г ы н Той­ он төннүбүтэ үһү. Оа к ы рдь ы к иккистээн эргийбэтэҕэ үһү. 7 Оа бастаан 40 аттаах сэрии дьоно айдааран-айманан кииттэригэр Батас Мөндүкээн көрөн туран хаһыытаан эппитэ үһү: "Арай биааэҕим Бэт Хара тахсыспыт буOаааҕына, эһиэхэ хотутта- р ы ам буOаааҕа, оттон кини суох буOаааҕына, бостуой киирэ да сорунуман", — диэн. Хата, оа к ы рдь ы к, оа сэриини кытта Бэт Хара тахс ы сп ы та биааибэтэ үһү. OҕOрдук Д ы г ы н Тойон тахсан Хат ы а ы төрдө киһиттэн Батас Мөндүкээн — Көтчөх Төрөаөйтөн дьуаайан кииттэ үһү. 8 Оа Батас Мөндүкээнтэн бэт үгүс, кини 9 уоа ду ханнык төрүөннэр ити биаиги нэһиаиэктэр төрүттэрэ буоатара үһү. Оаору мин өйдүүрүм, ааттыыааара манныттык: 1. К ы таанах Баллы — онтон Кытаанах нэһиа и эгэ, 2. Аччаҕар Ньамньах — онтон Аччаҕар нэһиаиэгэ, 3. Үрүҥ Бас Боатоно — онтон Боатоно нэһиаиэгэ, 4. Т ы араһа Уоа — онтон Т ы араһа нэһиаиэгэ,