Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

тута с ы адьар, Бэт Хара бэйэтэ туох да тэрилэ-сэбэ суох эт иаиитинэн бу ыаага тиийэр. Тиийэааэрин кытта Д ы г ы н бэйэтинэн Бэт Хараҕа кыаы к ы р- баан кутуааубут кымыстаах кэриэн айаҕ ы аҕааан айах туттарар. Онуоха Бэт Хара төбүрүөн оттотугар түһүагэ анныгар аҥаар атаҕ ы н сөһүргэстээн, аҥаар атаҕ ы н үктэнэн туран бэккэ сэрэнэн кымыһын иһэр. Оа иһэ турдаҕына, Д ы г ы н Боотур бат ы йат ы н туппутунан Бэт Харан ы туаа эргийэ хаама с ы адьан илбис ы р ы ат ы н ыааыыр. Бу ыааыы с ы адьан эмискэччи биааэрбэккэ эрэ бат ы йа төрҕO биитинэн Бэт Хара эҥиа баһ ы н ноппуруос туора мииннэрбитинэн охсон түһэрэр. Ман ы аха Бэт Хара этэ тардан аһара көтөн биэрэр, оа да хамнаатар тутан оаорор чороонноох кымыһ ы н тохпокко, дьаак ы п- пакка аһаран биэрбит эбит. Д ы г ы н охсубут күүһүгэр батыйатын к ы тта бииргэ басса с ы һар. Бэт Хара охсуааан, атаҕастамм ы т курдук санаан туран моауоннаЬардыы туттунан эргичис г ы нан туаа хоао- руктуу түһэр. Бу түспүтүгэр о н но баар мустубут дьон бар ы туаа туран сүгүрүйэ-сүгүрүйэ ааҕаан, ааттаһан көрдөһөааөр. Оа кэннэ ийэтэ эмээхсин биаии куйаҕын туппутунан туран: "Айыы-кэйии, тохтоо, уорда намарый!" — диэн ааттаһан, онон оа үаүгэр ааттаһа, көрдөһө турдахтарына, тэагэхтээн өаөрөн барар оаус өаүүтэ бэрт буоссу дии санаан Бэт Хара тохтуур. 8 Бу кэнниттэн дьэ тохтооннор, онно баар мустубут бар ы төгүрүччү оаоро түһэн, төбүрүөннээх оаорон кымыстар ы н иһэн, аһаан-сиэн, уруйдаан-айхааааан бүтэҥ "Аны оойнуута тэрийиэҕиҥ, ити оттон эн биһи бачча көссүһэн баран хайтах итиччэнэн биссиспэт буоауохпутуй, онон курутуйа-хомойо, хOргута-өһүрэ са- наама", — диэн туран Д ы г ы н Боотур Бэт Хараны оойнууга ааттаан ы ҥ ы ран тохтотор. Онон аны оойнуу буоаар. Бу оойнууга к ы а ыы буоаар. Ман ы аха Бэт Хараҕа Д ы г ы н уоаа К ы а ыы һ ы т Кындаанай к ы а ы йсар да биир бар ыы га туауһуө суох курдук буоаар. OччOҔO саха бэртэрэ уон икки сэбэһэ б ы ан ы киһиттэн сүөм үрдүк г ы на баайаааар үһү. Оа б ы ааар ы субуруччу биаиги туос кэриэтэ үрдүлэринэн көтөн аһара түһэн иһиэхтээхтэр. Бука 8—9 хаам ыы - нан мээрэйдээх ар ы ттаах буолуо ээ, ону туох билиэй.. Онтон Бэрт Хара иккис бар ыы т ы гар бууса дөксө аһара түһэн биэрэр. Б ы л ы рг ы дьон хайа да оойнууга үс барыыттан ордугу онорботтор OЧЧOҔO, онон ан ы биир бар ыы к ы айб ы т ы , кыаттарбыты б ы һаар ы ахтаах. К ы айтар ыы Д ы г ы ҥҥа улахан саат-суут, аата-суола алдьанар суола буоаар. Оттон иаэ, эт бэйэаэринэн Бэт Харан ы бу оойнууга к ы а- йаааара билаибэккэ барда. 9 Манан Д ы г ы н Боотур биир удаҕан кийииттээҕин ыҥыран ыаан: "Хайтах да сатаа тахс ы бата, онон хайтах эмэ эн кинини муокас- таан-моЬоааоон көр", — диэн этэр. Бу кэнниттэн кыаыйааччыаар үһүс бар ыы аара буоатугар Бэт Хара бастаан ойон к ы а ы йан испит.