Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

3 Бэт Хара бэйэтэ сүрдээх дьадаҥ ы , сүөһү, баай диэн өрүү суох киһитэ. Үгүс кэргэн да суох, кини ийэтэ, инитэ буоаан үһүөйэхтэр эрэ. Бэт Хара бэйэтэ бааыктаан, куобахтаан, буллу буатаан аһ ыы р эбитэ үһү. Кини куйуурдуур, тууауур, айааы ы р. OгчOТOOҕү киһи кураахтаах саанан атын т ы а буааун ытан буатаан, өаөрөн танҥар, иитилаэр эбит. Бэт Хара куйуурдуур, оа куйуурдаатаҕына, күөаэ манчаар ы т ы н саҕатьшан тааннаан күөгэадьийэн тахеар. Маны арай оа инитэ Анах Мунна С ы алааб ы й көрөн, кэтэһэн туран: "Убаай, дьэ, күөлбүт хамнааб ы т, манчаарытын б ыы һ ы нан б ы г ы ахт ыы олорор, сөп буол- лаҕа буолуо, таһаар!" — диир. Маныаха өйдөнөн Бэт Хара таһааран куйуурун маҥк ы лар ы , түөрэйдэри биирдэ холбуу сүгэн, аһ ы н төһө да кэлбитин-кэлбэ- тэҕин көрбөккө сутургу дь и эл и и турар. Ону ийэтэ эмээхеин биаии куйу у руттан сүөкээн астаан аһатар. 4 Дьэ оа курдук Бэт Хара биирдэ буатуу-аатыы үс хоно ы раах, тэйэ үрэххэ буатуу барбыт. Оа бааттын кэннэ сайын, былыргылыы- нан уауу тунах саҕана кэм эбит, оттон билигинэн буOлааҕына сайыаыкка таххар саҕана, арай Анах Мунна С ы алааб ы й уол көөттө, оол курдук олорор алаастарын сOҕөруу-арҕаа өттүгэр баар күөл унуоргу с ы һ ыы т ы гар, өтөрүнэн киһи көрбөтөх элбэх ураһалара турутаааабыт, оаор тастар ы гар киһи диэн, сүөһү диэн, с ы аг ы - ы нах бэт эабэх мустубуттара көстөааөр үһү. Ман ы көрөн уоа киирэн ийэтэ эмээхеиҥҥэ т ы а а ыы р. Онуоха эмээхеин үүтээн и н аан ы гар тахеан туран чарапчыаанан күөл унуор д и эки көрөр. Бу көрдөҕүнэ бэт элбэх ураһа, ол иһигэр-таһ ы гар дьон бөҕө адаарыһаллар, хо- нуутугар буOллаҕына толору с ы лг ы үөрэ бөҕө туолбута көстөллөр эбит. Эмээхеин көрөөт да сэрэйэр: "О, бу Хаҥалас Д ы г ы н Боотур киһилиин-сүөһүлүүн таҕыстаҕа, туох эрэ туһугар бу дойдуну бул- лаҕа буолла, бука эрэ мээлэҕэ бачча үлүгэр киһилиин-сүөһүлүүн тахх ы а дуо, олорбуппут оччо, с ы пп ы пп ы т итиччэ ини!" — диэн саҥа аллайан дьиэтигэр киирэр. Утаакы буолбаттар, дьиэ таһыттан икки бэрт киһи көтөн түһэллэр. Ол киирэн эмээхеинтэн: "OҕOҥ Бэт Хара ханна бааттай, төһөҕө кэлэрий?" — диэн ыйыталлар. Онуоха эмээхеин барытын сиһилии, кырдьыгынан кэпсээн биэрэр, ол кэн­ нэ: "Эһиги хайа диэки дойду OҔOЛOрO буөлаҕыт, ити көстөр туохтар кэлэн түстүлэр?" — диэн ыйытар. Маныаха киирбит дьон: "Ээ, биһи Д ы г ы н Боотур дьонноробут, уолаттараб ы т, аапп ы т Кылыыһыт К ы н- даанай, Куобахчыт Хондооной диэн буолабыт, ити көстөр Д ы г ы н Боотур ураһалара, кини дьоно-сэргэтэ, с ы лг ы та, отут кэс биэн и ыыбыт, ону кымыстыыбыт, эн OҔOҔOр Бэт Хараҕа аһата-сиэтэ кэллиб и т, онон эмээхеин оеолоргунуун сасс ы н бар ы ахх ы т үһү, Д ы ­ г ы н Боо т ур соруйан эһигини, эн OҔOҕун Бэт Хараны үтүө сураҕын