Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

диэн таааҕ ы эриэннии кыһан баран түһүагэҕэ өрө б ы рахп ы та өаүү бил сордоно буоаан Бэт Хара атаҕар хараҕааыы түһэн атаҕа суох онорбут эбит үһү. Ону билэн тонустар удаҕаннарын көрдөһөн- көрдөһөн, удаҕан сар ыы дүҥүрүнэн туойан к ыы рар, оа кы ы ран б ы ааайаҕ ы нан искэнин хайытан биир сордону хостуур уонна дэриэспэ тааһ ы дүҥүрүгэр кутан сайҕаан иһилаээн көрөн баран этэр: "Баа ы к саааҕайыттан хаатар ы йан бүдүрүйбүт, оа кэннэ аҥаар хайыытыттан бэт к ы ра хааааа, кыайан кэабэтэ, кэнэҕэс удьуорун атах ыарыы, дOҔOаOҥ буоауохтара", — диэн домноон Бэт Хараны сонно туруорар. Онон оойнуу уурайан, тонус аат ы н Д ы г ы ннаах ыаан, OЧЧOТOOҕу майгынынан тонустар Д ы г ы ҥҥа "эр суауута" диэн ааттаан уон таба энньэдээх биир мааны к ыы һ ы хаааааран бараааар. Оа аата "эр суау у та кутан" кыаттарб ы т сааттарын төаөөн бардахтара. Б ы а ы р оннук аабаһынан бэттэри үрдүк ааттар ы н ыааааара үһү. Онон Бэт Хара к ы айб ы т ы н тонустар Д ы г ы н абаҕата к ы рдьаҕас OҕснньOр к ы айда диэн аабыҥҥа кииттэрэ үһү. 4 Оннук суоааарынан Д ы г ы н Баай киһи-хара, баатырай* оностоору, бэт сурахтааҕы оаоччу б ы адьаһан, таааһан ыаан киһи- сүөһү мунньунан кэргэн, баатырай, халначчыт даҕаны оносторо үһү. Дыгынтан ордук хараамынай санааааах, OЧЧOтсюҕү саха бас-көс буоабут сурахтаах баай-тойон үөскээбитэ иһиааибэт эбит. 5. БЭРТ ХАРА, ДЫГЫН БООТУР 1 Ньууча саханы кэаэн сэриилиэн иннинэ Хаҥааас төрдө Д ы г ы н Боотур диэн саха OЧЧOтсюҕу мугур ы раахтааҕ ы та буоаан оаорбут эбит. Кини OаөҕO өрүс [Лена] арҕаа билиги Дьокуускай куорат онно Сахсары диэн сиргэ баайынан-дуоаунан, киһитинэн-сүөһүтүнэн OЧЧOҔO саха баст ы ҥ ыааа эбитэ үһү. Кини бөҕөс, к ы рг ы с дьоннор- доох, сэттэ уоаааах, удаҕаннаах, ойууннаах, күтүөттээх, к ыы стаах. Кини туой уауустар оаохторун кэрийэн ханна ааттаах бөҕөс, буҕатыыр киһи баарын истэрин б ы ааһ ы гар сүгүн оаорбокко сэриилээх тахсан өаөрөн, аат ы н-суоаун ыаан, баайын үүрэн киааэ- рэн, мунньунар идэаээх эбит. 2 Д ы г ы н кэмигэр БOрөҕOн уаууһун төрдө буоабуат Бэрт Хара диэн OЙOҔO суох, к ы рдьаҕас ийэаээх, биир Анах Мунна С ы ааааб ы й диэн бииргэ төрүөбүт иниаээх, сүрдээх бөҕө мөрсүөннээх, күаүктээх көрүҥнээх киһи оаорбута үһү. Оа киһи БврOҔOҥҥO К ыы с Хаҥа диэн сиргэ оаохтоох эбит. Оа сирин или күөаүн с ы ыр ы н үрдүгэр үүтээн курдук с ы бах баааҕаннааҕа үһү.