Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

күтүөтэ тэнҥэстэҕинэ, кини тэҥнэһиэ, диэн биир үтүө Бөҕө Мүөкүйэ диэн уоаун Бэт Хараҕа ыытар. Бөҕө Мүөкүйэ Бэт Хараҕа тиийэн, бэйэтэ буака тахс ы б ы т ы н кэннэ дьахтартан ыйыта оаор- дOҕуна, куөбаҕы, куттуйаҕы, куһу б ы т ы р ыы с курдук ииаиммит аргыдал бэс саҕа киһи таһыттан киирэн кэлэр. Маны Мүөкүйэ бөҕө көрөн дьулайар. Бу Бэт Хара буолар. OЙOҔO, киирэрин к ы тта: "Эдьээттэр диэн тонус бэттэрэ киирбиттэр үһү, дьэ онон кынныгар Д ы г ы ҥҥа баран ол дьону кытта оойнууга кииссиэҥ үһү", — диэн илдьити тыабаастыы-этэ тоЬуйар. Маныаха Бэт Хара сирэйин дабахайынан с ы банан, оаус к ы р- дьаҕас, сүдү-дьүһүн буоабут сөтөааөөх OҔOнныэр буоаан, Д ы г ы н абаҕа OҔOННЬOр буоаан көстөн киирэр. Oа киирбитигэр кырдьык- ходдьук абаҕа OҔOнныэр диэн адьаааатан Д ы г ы н ыһыаҕар мааны- ааан, ытыктабыааахтык туталлар. Oл маанылаан олордон Д ы г ы н: "Дьэ, OҔOаөру кытта кииссэн с ы ссан, оойноон көр", — диэн көрдөспүтэ буоаар. Маныаха с ы ссан кэаэр биэтэктэригэр үтүө түһүагэ онорон, ас астаан, с ы аг ы - ы нах бөҕөнү өаөттөөн, дьон бөҕө мустан уйгу бөҕө буоаар. Oа г ы нан OЧЧOТOOҕү б ы һ ыы нан, киһини ньиабэгинэн г ы на үрдүктүк тахсар биэтэҕэ үс ат өргөнүн туора тардаааар. Куотан кэабит киһи оа өргөннөрү охтубакка үрдүнэн үстэ көтүөаээн ааһ ы ахтаах. Oа тэрийэн үс тонус, ТOҕус саха — уон икки киһи буоааннар с ы ссаааар. Түһэр сирдэрэ хоту Аааан төрдө Кыраасынай б ыы стан түһэааэр. Ман ы аха Бэт Хара Д ы г ы н абаҕата о§онньорунан көстөн с ы сс ыы га эмиэ кииссиһэр. Барарыгар Д ы г ы н эмээхсинэ оччотоову майгын б ы һ ыы т ы нан тураҕас с ы аа ы йат ы н түөт м ы аннар ы г ы н сүөрэн туран сүбэ-ама этэр: "Бука диэн төттөрү, омуктарг ы н төттөрү хайыһ ы ннаран кумаҕынан утар ы сирэйдэригэр ыһан араа- дь ы тан иннилэригэр түһээр, тонустар кэнэн буоааааар, ы ҥ ы рдахх ы на хайыһан көрүөхтэрэ", — диэн. Oл сүбэтинэн Бэт Хара сиэбигэр кумак уктан барар. Oа бараннар Аллан төрдүттэн бары биирдэ с ы ссаллар. Тонустар куоталлар. Бэт Хара хаалан иһэр. Oл иһэн эмээхсин сүбэтинэн сиэбэр куттубут кумаҕыттан ылан баран, куотан иһэр тонустар ы н ыҥырб ы т, онуоха кэннилэр и н хайыһан м ы лах г ы нан көрө түһэллэр, онуоха Бэт Хара кумаҕынан сирэйдэригэр ыһар да бокуойа суох иннилэригэр түһэн куотар. Oл куотан кэлэн түһүлгэҕэ туора бааллан турар ат өргөннөрүн үрдүнэн көтөн түһэр да, эмискэ хаҥас атаҕ ы нан дугуммат буолан кылыйа түһэр. Атаҕа суох буола түһээт, Бэт Хара: "Бу туох албаһай, абай, ким кэнтик б ы рахта, мае ку р дук суох гыныҥ, күллэри көтүтүөм, илнэри б ы һ ы ам!" — диэн к ы ланар, уордайан, абатыйан сири таптайар. Ман ы аха Д ы г ы н Баай эмиэ биир оччо абаланан күтүөтүн көмүскүүр. Oл атаҕа суох буо- луута маннык эбитэ үһү. Тонус удаҕана баара күнүүлээн, куотта