Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

биирдэрин таһарахсыта иитэааэр эбит. Биирдэрин аата (маан ы - т ы н) Нуурай диэн, биирдэрин (көйгөтүн) С ы ппай диэн эбиттэр. Бааары биаии аҕата эппитинэн сэмээр көрө, чинчиаии с ы адьар, оаоро к ы рдь ы к мааны к ыы с Нуурай күүгэнэ суох убаҕас ииктээх, көйгө к ыы с С ы ппай хойуу күүгэннээх ииктээх эбит. Көйгө к ыы с дьүһүнүнэн оаус куһаҕан, мааны к ыы с дьүһүнүнэн көрүөхтэн сүөргү үчүгэй OҔOаOрO эбит. Эааэй бааар ы көрөн иһигэр эрэ санаан саҥата суох сыадьыбыт... 12 Бу курдук оаорон OнOҔOЙ баай эмээхсинэ биирдэ OҔOнньOругар этэҥ "OҕOнныэр! Ити эн Эааэй сүөһү үүрэн тигинэтэн кэааэҕин ахсын унуOҕун уу испит с ы агыа ыы халшыыр ээ, тсҕO ити курдук этиҥ саааһар ы й, куйахаҥ күүрэрий, бэйэҥ билинэҕин дуо?' — диэн ыйытар. Маны OҔOнньOр: "Эчи суох, оннугу биабэппин, эмиэ туох буоаан хамс ыы , куттана с ы р ы ттаҕай", — диэн төрүт саҥаппат, биаиммэт. Маныаха эмээхсин этэр: "Көр эрэ, OҔOннь с юр, эн бэйэҥ биаиммэккин да, ити ат ы йахтаах ымдааҥҥын тутан оаорон, Эааэй кэаэрин кэтэһэн, кини кэаиитигэр иһэриҥ буоааар, испэт буоау- оххар диэри унуоххун хамнат ы аҥ этэ, эн соа курдук куттанаҕын, хоаобурга оаор эрэ", — диэн эмээхсин OнөҕOЙГO ат ы йах мугунан ы мдаан аҕааан иаиитигэр туттарар. OнOҔOЙ маны тутан Эааэй кэаиитин, таһ ы ттан киириитин кэтэһэн оаорор. Арай бу оаор- ДOҕуна Эааэй сүөһү хомуйан үүрэн тигинэтэн кэаэр, оа т ы аһ ы н истэн, OнOҔOЙ хайыаҕа биаии тутан оаорор ат ы йахтаах ы мдаан ы н ТOҔO дьаакытан кээһэр, өйдөнөн кээттэ — унуOҕа уу испит с ы аг ы ­ а ыы титирээн диэн хамны ы оаорор эбит. Дьэ маныаха, дьэ билинэн, бэйэтин дьэ бэккиһээн OнOҔOЙ, оа кэннэ: "Бу туохтаах киһи буоаан бачча буоаар буоааахпыный?" — диэн саҥа аалайа түһэр. Маны истэ оаорон эмээхсин этэр: "Көрө ити Эааэйи көрдөххө даҕан ы дьүһүнэ-бOдс>тO, тутуута-хабыыта, үаэтэ-хамнаһа, сатааа да бэрдэ, сүрдээҕэ аа ы с, онон хайаан да кини таааан саара киһи буоауо, хаһан эмэ к ы рг ы с, өһүөннээхтэрбит кэаэн бурайар күннэрэ тирээтэҕинэ, кини күөн буоауо, абырыа, кининэн үрүҥ т ыы мм ы т ы н өрүһүнүөхпүт, хара тыыммыт ы н харыһыныахпыт, тоаунуохпут", — диэн. Бу иннинэ эмээхсин Эааэйгэ кистээн: "OҕOрдук OнOҔOЙ уҥуOҕа халшыырын биаиммэт, эн ман ы биаиннэрэр г ы на сүөһүгүн эпчимнээх совустук үүрэн аҕаааар эрэ, мин атыйахтаах иһиккэ ымдаан кутан биэриэҕим", — диэн кигэн эппитэ баара. OччOҔO OнOҔOЙдOOХ атыйах диэн иһиттээхтэр, онуоха арыыааах ымдааны кутан иһэааэрэ үһү. Оа курдук Эааэй сүөһүтүн хомуйан үүрэн аҕааан баран дьиэ иһигэр көтөн түһэр. Онуоха эмээхсин ат ы йахха ар ыы ааах ымдаан аҕааан биэрэр. Маны иһээри Эааэй оронно оаоро түһэр, батаһын танҥары тайахтанар, оа кэннэ ат ы йахтаах ы мдаан ы н иһэр. Бу иһэ OаOрдOҕуна, OнOҔOЙ Баай батыйатынан Эааэйи төбөтүн сиигинэн