Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

2 Ону бу курдук диэн төрүттүүллэрэ: "Ааттаах Байкаал күөл СOҔOруу өттүгэр монгооа омук дойдута диэн баара үһү. Oа дойдуга бэрт б ы а ы р Чыҥыс Хаан диэн баһ ы ааан, ыраахтааҕы буоаан оаор- дOҕуна, аан дойду доагуйар, хамны ы р ааттаах (уоттаах) к ы р- г ы һ ыы та турбут. Oа к ы рг ы һ ыы ттан күрэнэн, онно оаохтоох Татаар Тайма диэн ааттаах киһи баайдыын, дьоннуун тэскиаээн Oаөҕуттан хоту с ы ҕар ы йан Байкааа күөа таһыгар Урааҥхай сирэ (дойдута) диэҥҥэ кэлэн OЛOҕурбут". Бу Татаар Тайма оччоттон даҕаны с ы л- г ы - ы нах сүөһүлээх, дьонноох, к ы рг ы с киһитэ эбит. Киниттэн биир Эааэй диэн уоа төрүөн, аҕат ы н кытта урааҥхай дойдутугар үөскээн, оаох урааҥхай омук буоабут киһи 3 Бу дьон үөскээн оаордохторуна, Монгооа омук ы раахтааҕ ы та Чыҥыс Хаан диэн өабүтүн кэннэ кини оннугар уоаа ( 0 Ҕ 0 Т 0 ) Хаан Тойон диэн баһ ы ааан оаорбут. Бу ы раахтааҕ ы аар кэ л шэригэр аат­ таах аймааһ ы ннаах уоттаах уауу кыргыһыылар буолуталаан, эмиэ монгоол сиригэр олохтоох Онохой диэн дьиҥ монгоол хааннаах киһи ойохтуун, OҔOлуун, сүөһүлүүн, дьоннуун хоту күрээн урааҥхай сиригэр тохтообокко эрэ Татаар Тайма саҕана Элиэнэ өрүһү булан билиги Чаара үрэҕин баһынан түһэн, төрдүгэр Элиэнэ үрдүгэр кэлэн OЛOҕуран олус байар. Oл монгоол омук сиригэр к ы рг ы һ ыы турбутуттан дьон бэркэ хамнаан, б ы райан араас үрэх бастарын булуталаабыттар, бу хоту, арҕаа, Илин Сибиирдэринэн б ы райан, күрэтэлээн OЛOҕуран испиттэрэ үһү. 4 Татаар Тайма, уола Эллэйдиин ол курдук олордохторуна биирдэ монгоол омук ы раахтааҕ ы та Хаан Тойон Эллэйи ы ҥ ы ттарар: "Бу Татаар Тайма уола Эллэй эн бэрт к и һи буOллаҕыҥ, манна, ити эһи олорор күөлгүтүгэр Байкаал түгэҕэр киһи хаатты- ската-күлүгэ буоа а н оаорор ааттаах үтүө дьахтар баар, эн (бэрт киһи) ону киирэн ханн ы к аабаск ы нан таһаарыаҥ этэй, дьэ киирэн таһааран куау", — диэн этэр. 5 Маны, ыраахтааҕы эппитин кэннэ төттөрүаэһиэ баара дуо Эааэй; "Чэ сөп, таһаар ы ам", — диир. Oа г ы нан Эааэй таһаарыах буоаан кэаэр. Аҕата OҔOнньOр Татаар Тайма кээатигэр Эааэйтэн ыйытар. Ону оаорчу сэһэргиир: "OҕOрдук баар үһү, ону киирэн таһаар", — диэн этэр диэн. Маныаха Татаар Тайма этэр: "Оо! Дьэ нокоо! Дьэ б ы а ы р мин Ч ы ҥ ы с Хаан ы раахтааҕ ы саҕана эмиэ эн курд у к бэрт буоаа ааттана с ы адь ы б ы т ы м, оа устаааах-туорат ы гар бу Байкааа күөа түгэҕэр түһэ с ы тар, дьахтар күаүгэ буоаан көстөр уоттаах таас буоаар, ону мин кыайан киирэн ыабатаҕым, урааҥхай- билэ онно тиийиэх да сирэ буөлбатаҕа, онон Хаан Тойон ы раах­ тааҕы эн өлөргүн, сүтэргин ы йан соруйбут, ол аата биһи бу дойдуга киһи-хара буолан мантан инники өттүгэр олорорбут да суох (бүттэҕэ) буолуо, биһи бар ы ах, күрүөх. Мин б ы л ы р элик эрдэхпинэ,