Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

бар ы т ы н ааҕан ааттатал ыы р. Бу аа 1 'ыстаах айыы ыһыаҕа диэн- нэригэр Эааэйдээх OмOҔOЙу эмээхсиннэри ыҥыран аҕааан түһүагэаэрин анн ы гар маҕан с ы аг ы тириитин үрдүгэр оаордоааор. Оа оаордон эрэ Намыаҕа Силик (Сиэл) эбии алҕаабыт, маныаха тэптэрэн OмOҔOЙ OҔOнн ы эр охсор охсон* сонно тута өлөн түһэр кини эмээхсинэ Чыҥыс Хатын биир өлөн нусхайан барар. Oннук дьикти, к ы таанах алгыстаах буолан биэрэр. Олору иккиэннэрин онно охтубут сирдэригэр көмөн унуох тутан кэбиһэллэр. Онтон сотору Нам ы аҕа Силик эмиэ сүтэн дьаб ы н ы гар көтөр. Эллэй ыһыах ыһан, саха аан маннайг ы ыһыаҕын кини эрэ төрүттээбитэ үһү. Туос ураһаны (мOҔOл ураһаны) кини эрэ туруорбута үһү. С ы лг ы - ы нах иЪитин эгэлгэтин кини онортоон төрүт иһит онорбут. 11 Эллэй Боотур бэйэтиттэн алта уол төрүөбүтүттэн саха биэс олохтоох улуустара үөскээбиттэрэ үһү. Олору бу курдук ааттата- л ыы ааара үһү: 1. Намыаҕа Сиаик — ааг ы стаах, OҔOсуох, дьаб ы н ы гар көтөр. 2. Хатан Хатамаааай — диэн, онтон Хайыр Хаҥааас диэн төрүөн Хаҥааас ууһун үөскэтэр. 3. Харах Наа — диэн, онтон Таатта диэн төрүөн Ботуруускай уаууһа үөскүүр. 4. Мэнҥээх Бэкичэа —диэн, онтон Мэҥэ уоа диэн төрүөн Мэҥэ уаууһун ууһатар. 5. Дьуон Дьааҥ ы — диэн, онтон БөрOҔOн, Оххой диэн төрүөн Бородон, Дүүпсүн уауустара буоааааар. 6. Ааҥха Сиаик — диэн, онтон Нам улууһа үөскүүр. Онон Эллэй уолаттара бары улуустар төрүттэрэ буолалаар. Онтон OмOҔOЙ Баай уола Баараҕай диэнтэн Аан Тайб ыы р диэн төрүүр, ол уола Байаҕантай Дархан диэн баарыттан Байаҕантай ууһа дьон үөскүүллэр. 12 Бу сэһэни б ы л ы р Бөдүгүр Дайы ы ла —Бурнашёв диэн к ы рдьаҕас кэпсиирэ, кини 20-чэ с ы ллааҕ ы та 90 сааһ ы гар өабүтэ, оа кэннэ маҥнайгы Курбуһах нэһиаиэгин кырдьаҕаһа Окоёмов Пётр Пет­ рович диэн 1942 с ы аааахха 70 сааһыгар өабүт к ы рдьаҕас баара. Остуоруйа кэриэтэ "төрүт, өбүгэ сэһэнэ-кэпсээнэ" диэн сүрэхтээн кэпсиирэ. Мин ону истэр эрэ буоаарым. 3. OНOҔOЙ, ТАТААРТАЙМА, ЭЛЛЭЙ, ТЫГЫН 1 Саха омук саамай быаырг ы төрүттэрэ бэрт б ы а ы рг ы та икки омуктан, икки омук Oаөҕуттан тахс ы б ы та үһү. Б ы а ы рг ы к ы рдьаҕас сэһэнньиттэр этэр-кэпсиир буоааааара: "Саха аҥаар саааата, Мон- гооа омук, аҥаар саааата урааҥхайга оаохтоох Татаар Тайма диэн эбитэ үһү" — диэн сэһэн-нOМOх оностоааоро.