Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

7 Эҥэ кий и иттэрэ таҥалайдаах сонноро суох с ы лдьан сиргэ к ы р- быйы көрдөхтөрүнэ, аппаҕа т үһэн саһаллара үһү, кийииттээн, Кыр- б ы йы, эр д а киһи, тииккэ түһэн олордодуна, көтүппэттэр, улахан- н ы к саҥарбаттар, ботугураЬан кэпсэтэллэр, аатын ааттаабаттар, өаөрбөттөр. Кинини өаөрдөххө-сүтэрдэххэ бууауур. Бууааатаҕ ы на, хараҕа да суох буоаар, илиитин атаҕын быһ ы та сиэтэр, OҔOТO уруута да өаөр. Кини тииккэ оаорор буOаааҕына, сүгүрүйэааэр-үҥэааэр, уонна алгыылаара үһү, көрдөһөн. 30. ХОПТО, ТЫЫРААХЫ 1 Хопто уонна т ыы рааҕ ы буолан ойуун абааһыга туттар уонна абааһытьш киллэрэригэр ааттаан ыҥырар көтөрдөрө буоааааар. 2 Дөксө хопто туһунан маннык ДOЙҔOХ биаигин с ы адьар. Б ы - а ыы р-быа ы р хаһан эрэ хопто кыыс дьахтар этэ. Oа эргэ сүктүбүт Үөһээ дойду уоаугар, онтон сүктэр кийиит хайаан даҕан ы хайах кэһииаээх буолуохтаах үһү. Хопто тойонун аахха сүктэн тиийэн баран көрүммүтэ, хайаҕа суох буоабут. 3 Онтон тойоно аах саатан, абаран-сатаран орто дойдуга харах абааһыта буоа диэн анаабыттар, дьүһүнүн хайах (чохоон) курдук үрүҥ өабөөкү дьүһүннээн, сааһын тухары ити хааааарбыт хайаҕ ы н көрдүүр "хайаах" диэн, хайаҕын ыйыта с ы адьар г ы на саҥаааан, онтон ыаа өрүү орто аойдуга хайаҕ ы н ыйыта: "Хайаах-хайаах", — диэн т ы аааах хопто көтөр буоаан хааата үһү. Oа хайаҕ ы н субу бүгүҥҥэ д ы а ы буабута биааибэт. 4 Онтон т ыы раах ы и ти хопто бииргэ төрөөбүт балта диэн б ы һаараллар. ОНон ойууттар к ыы раллар ы гар абааһыга туттар көтөрдөрө, айыылаах сэттээх-сэлээннээх буолар диэн өйдүүллэр. Ордук эдэр дьахталлар, кыргыттар сиэ суохтаахтар, атаҕа аһаҕас уонна OҔOЛOннOхтOруна, OҔOЛOрO хоптолуу, т ыы раах ы лл ыы саҥара барбатын наадат ы гар. Иккиһинэн, ТOҕус өлүү суолун бүөлүүр абааһы көтөрдөрүн б ы һ ыы т ы нан; үсүһүнэн, сэттээх-сэ- лээнн э эх буолан буулуурун иһин. 5 Билигин даҕан ы или көтөрдөрү буһуурҕаан сиэбэттэр, хам- хаадьаа дэҥ курдук өлөрөн сииллэр. Дьиҥинэн буOллаҕына урукку курдук ай ыы рҕаан буолбатах, хайдах эрэ сиэниллибэт, сии эрэ үөрэммэ т эҕинэн диэххэ сөптөөх, онтон биир эмэ сиэбитин иһин ити этиллэр айыыга түбэспит, дьинҥээх олоххо хоптолуу саҥара