Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

даҕына, СOҔOТOХТO иннигэр туох эрэ т ы астаах кэлэн түспүтүн ы лан көөттө, кубаҕай өнҥөөх өрүс чайын курдук таас эбит үһү. Бу тааһ ы ылан дьошго көрдөрөр: "Бу туох дь и ибэтэй, аны таас түстэ, Тойон эргийбитэ", — диэн. Ону дьон эрэ, түүааээх-биттээх эрэ бар ы : «Ээ, дьэ, бу соруйан Тойон дьоааоох тааһа, ман ы уура с ы р ы т, сүтэримэ, бу аата "Тойон дьоло" диэн ааттанар», — диэн этэллэр. Оа тааһ ы Лэприэн сүтэрбэккэ, өрбөххө сууааан, уура с ы адьар. Oл "Тойон дьоло" тааһын ы лан Лэприэн кэнники олус байб ы т, ыччаттаах буолбут, үйэтэ уһааб ы т. 4 Саха майгытынан Тойон өлбүтүн кэннэ, өлбүтүн буллахтарына, онно оннугар араҥастаан унуох туталлар. Тойон түүтүн тэпсибэт баҕайы. Тойону өлөрбүт киһи Тойонтон буулатан араас с ы т ы ган өлүү буолан, Тойону хайдах өлөрдүҥ да, ол курдук кэбилэнэн өлүөхтээххин. 5 Тойон таба тубутун* тутан өлөрөн сиир. Сорох ардыгар к ы ра таба үрдүгэр түһэн баран аҥаар атаҕ ы нан сүүрдэн иһэн маска хатанан буутун хайа таттаран өлөр. Ону "булка с ы лдьан өлбүт" диэн буолар. "Көтөр Тойоно Тойон кыыл, көтөр ы раахтааҕ ы та өксөкү" — диэн хоЬоон буолара. 23 . ХОТОЙ КЫЫЛ 1 Биэс уон с ы ллаахха Таанд ы р ы диэн С ы лаҥ нэһилиэгин Чурап- чы оройуонун сиригэр, күһүн д ы ра саҕана, алаас тумулугар, ыал дьиэтин таһыгар, үрдүк тииткэ... хотой к ыы л кэлэн түһэн хас да хонор. Бу к ыы л арыт түүн кэлэн сүөһү үрдүгэр түһээри (к ы ра тамыйах эҥин) г ы нар үһү, уонна дьиэ таһыгар түһэр үһү. Олохтоох ыал бу соруйан буллаҕа, буулаары г ы ннаҕа, диэн бэккэ куттанан, ойууннар ы булан к ыы рдараллар. Бу үс ойуун кыайбатыбыт диэн төттөрү бараллар. Кыыллара бу туххары барбат. 2 Онтон биир икки хараҕа суох к ы рдьаҕас, хороттон, уоттан төрүттээх ойууну булан аҕалаллар. Онуоха ойуун кэлэн: "Дьэ, ханна баарый? Миигин сирдээн таһаарыҥ", — диэн, алаас тумулугар олорор хотойго сирдэтэн тахсар. Oл тахсан тиит анн ы гар өрө хат ы һан туран дьал ы һ ы йан хоролуу саҥарар. Онуоха биирдэрэ эмиэ саҥарарга д ы л ы г ы нар, тонхоннуур. Онтон ойуун: "Чэ, үчүгэй буоссу б ы һ ыы та, чэ киириэҕиҥ", — диэн баран киирэн биир к ы ра сүөһүнү өлөттөрөр, ол хаан ы н, сүрэҕин, б ы ар ы н биэрэр, тиит төрдүгэр ууран, тойон к ыы лга уонна кыырар тиит төрдүгэр. Дьэ к ыы ран бүтэн баран этэр: "Чэ, табыллыа буолла — эргийбэккэ барыа