Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

Киниаэр, тыаһаабатарб ы т, биллэрбэтэрбит ханнык диэн, били б ы ааарын, аҥар уһугар ыарата тааһ ы баайан баран, оабуор үрдүгэр тимиргэ кыб ы та бараҕаааар. Oа кэнниттэн тонуЬа: "Эн урут ы стан", — диир. Манчаары, б ы а аҥар уһу г уттан харбаат, иаиитин э н тард ы һан, оабуор үрдүгэр баар буоаа түһэр. Оабуор нөҥүө өттүгэр, үөрбэни к ы айан үрдүнэн ойбокко, атаҕ ы н уаауҥаҕ ы н тэаэ көтөн кэбиһэр. Онтон тонуЬа к ы анар баҕайы киһи эбит, кини "тэп" г ы на ойон кээһэр. 3 Хаайыы оабуорун кэтэх өттүнэн туруору хайаны дабайаааар. Манчаар ы нэһиилэ, күүһэ эстэн, сүһүөҕэ ууааан, хайа оройун буаар. Oа курдук баран иһэалэр. Аара сOрOҔOр бултаан, ард ы гар сү ө һү өаөрөн сиэн айанн ыы ааар. ' ТонуЬа хараҕ ы н соабуЬуннара утуйар киһи буоаан биэрэр. Биир хараҕа симнэҕинэ, иккиһэ көрө с ы тар буоаара үһү. Киниаэр хас да хонукка айаннаан өрүс баһ ы гар тиийэн кэаэааэр . Манчаар ы иһигэр дойду-сир чугаһаатаҕына, бу киһи миигин өаөрөрө буоауо дии саныыр. Хардар ы та бэйэ-бэйэлэриттэн дьиксинэааэр. 4 Дьэ б ии рдэ тонуЬа икки хараҕын симэн утуйар. Манчаар ы , киһим утуйдаҕа буолуо диэн, сэрэнэн-сэрэнэн, үөмэн тиийэн, хата- т ы н уонна чокороон сүгэтин ылар да, атахха билаэрэр. Манчаар ы тохтообут сириттэн ы рааппакка эрэ боабукта анн ы гар киирэн саһан хаааар. Утаакы буоабат, абарб ы т тонус эһэ курдук часкыытаан: "Ман­ чаары баранааҕы арыый эрдэ өаөрөн кэбиһиминэбин, хаар ы аннаах хатапп ы н хааатт ы м! Дьэ, оттон ситтэрбин эрэ сэрэн!" — диир. Тонус атаҕ ы нан аар-саарга аатырбыт киһи үһү. Манчаары саһа с ы тар боабуктат ы н үрдүнэн: "Хара түөкүн хайа үөдэҥҥэ барб ы - тай?!" — дии-дии, талах к ы мнь ыы нан к ы һ ы г ы р атар курдук сүүрэн ааспыт. 5 Манчаары, киһитэ барб ы та ы рааппыт ы н кэннэ, туран боауот охсунан, оа үрдүгэр с ы абаҕ ы нан хахха оностон, өрүс сүнньүнэн танҥары устан кэабитэ үһү. Oа кэаэн Ар ыы ааахха тиийэн кэаэн, умса түһэн с ы тан, буорун саааабыта үһү. 17. МАНЧ А АРЫ ТOҔO ЧООЧОНУ ӨЛӨРБӨТӨҔӨ 1 Манчаары көскө с ы адьан күрүүр. Эабэх сири нөҥүөаээн, төрө ө бүт дойдутугар төннөн кэаэр. Кини атаҕастааб ы т-баттааб ы т өаөр өстөөҕүн, баай абаҕатын Чоочону өаөрөргэ санааааах эбит. "Хара кырыыстаах сордоотун, чэгиэн э ппи н с эймэктээтиҥ , үтүө оаохпун үрэйдиҥ! Дьэ өаөрүөм, ситиһиэм буOаааҕа!" — диэн саа- нар.