Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

18 Оттон Тэппээк ойуун буOаааҕына, эмиэ эмэгэт бөҕөнү онот- торон, чугастааҕы дьонун-сэргэтин мунньан, биир баайтаһ ы н ы наҕ ы уонна биэни өаөрөн, онон аһатан-сиэтэн, үс OЙууҥҥа кутурук сааа т таран, үс түүн устат ы гар кыыран ньиргийбит. Оа к ыы р ыы т ы - гар урукку өттүгэр аймаҕ ы н Манчаарыны Чоочону утар ы туруо- раары, Таҥнары Хар ы йа уонна Күп ойууттар үөрдэриттэн араҥач- ч ы аааб ы т ы н, оттон биаигин, кинини киһи-хара онороору г ы нар ы н туһунан туойбут. Бу к ыы р ыы т ы н үһүс түүнүгэр Манчаарыттан абааһытын к ыы һ ы н араарб ы та эбитэ үһү. Дьэ, ити кэнниттэн Манчаары Баһ ы аай тута сымнааб ы т. Ки- нээһи ыҥыттаран ы аан, саатын уонна батыйатын туттарбыт. Бэйэтэ көҥүаүнэн бэринэн, Тэппээк Мэхээаэ дьиэтиттэн, Аааааах аааас- тан, хаайы ы га киирбит. Оа хаайыы кэнниттэн Бүаүүгэ дьиэ көһүгэр ыытыааыбыт. Онно баран уһун OаOҕун уһугар, киэҥ сааһ ы н кэннигэр киһи-хара буоабута эбитэ үһү. 19 Мин бу кэпсээни 1916 с ы атан 1930 с ы ага диэри Гавриил Д м и т ­ риев — Ч ы аб ы ан, Василий Дмитриев — Түүаээх, Тихон Иванов — Бүаүүскэй, Григорий Иванов — Кууруҥса диэн Манчаары төрөөбүт- үөскээбит сиригэр саастарын тухары оаорбут аатырбыт сэһэнньит- тэртэн истибитим Оттон Дааҕан кууаатынааҕы Тэппээк ойуун с ы пп ы т сэттэ адарайдаах оронун б ы а ы р бэйэм көрбүтүм 16. МАНЧААРЫ ХААЙЫЫТ Т АН КҮРЭЭҺИНЭ 1 Манчаар ы Баһыаай Иркутскай хаайыытыгар с ы ттаҕ ы на, арай, биир киэһэ бөдөҥ-садаҥ саҥаааах, унуох сирэйдээх ки һи кэаэн киниттэн ыйыппыт: "Эн эмиэ биир уауус ааттааҕа буOаааҕыҥ. Бу хаайыыттан күрүөххэ. Туох тэриааээххиний? Туох туттар сэптээххиний- сэбиргэааээххиний?" "Бу диэн тугум даҕан ы суох. Киһи мантан үүт-хайаҕас булан күрүө суох хаайы ы та б ы һ ы ааах, туохпун бар ы т ы н тутуааарбар ыабыттара", — диэбит Манчаар ы . "Чэ, эн миигин кытта күрүүр буоаааххына, м ин эйиэхэ кэпсиим. Аата б ы аас хоаобурдаах бирээдьинэ б ы ан ы буаан оабуор муннугар кистээн с ы т ы араб ы н уонна куһаҕан аатан чаанньык, чохороон сүгэ дуома баар", — диир төҥуһа. "Эабэх оностууааах киһи эбиккин. Оа буOаааҕына барыах- ха", — диэн буоаар. 2 Биир күн кинилэр, иккиэн үаэһэн баран, ки эһэ хараҥарб ы т ы н кэннэ, дьон с ы р ыы та уҕарыйыытын саҕана, оабуору нөҥүэаээн күр ү үргэ б ы һаар ы наааар. Хаайыы оабуора таас эбит, үөһээ өттүнэн бадаардаах боробу- ауохаааах, нөҥүө өттүнэн хаспахтаах, онно үөрбэ тимирдээх эбит.