Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

Итиэннэ Көлөт сиригэр баар Арыыааах диэн ааааһы оттоон сииригэр чаас анааб ы т. Бытаан ы Сүөдэр ити Арыыааах хаадьаайыт ы н арҕаа бас с ыы - р ы н анн ы гар, икки көаүкэ икки ард ы гар, к ы рдаа хонуу баарыгар күһүн, от үлэтэ бүппүтүн кэннэ, баара эрэ сэттэ хонук иһигэр саха баааҕан ы н туттубут, онон ыаа буоаан барбыт. 4 Ити нөҥүө күһүнүгэр, күөа мууһа саҥа киһини уйар буоаан эрдэҕинэ, бастакы к ы раһа хаар сири саппытын кэннэ, киэһэ им сүтүүтэ Сөдүөччүйэ OҔOЛOНOр тал ыы та киирбит. Дьэ, онуоха Б ы ­ тааны Сүөдэр, били урукку наҕыа-сэмэй бэйэтэ, кимнээҕэр да ордук уйуаҕата ыстанан*, дьиэтиттэн биэрэстэ кэриҥэ арҕаа диэки баар кыра аааас с ыы р ы н анн ы гар оаорор Нээхтэ диэн дьахтар көтөҕөөччү эмээхсиҥҥэ сүүрэн тиийбит. Дьиэҕэ көтөн түһээт: "Эмээхсин, Сөдүөччүйэ оаорон эрэр, бараҥҥын, чэ, абырыы OҕусГ' — диэн баран, туох да бокуойа суох төттөрү ойбут. Онуоха Нээхтэ эмээхсин дьиэтин аанын аппатан, өҥөйөн ту­ ран: " Ээ, Сүөдээр! Кукаам! ОЬоххор соауурга уута тоаору с ы а ы т уонна таһырдьаттан хардаҥ отто дьиэҕэр түүтэхтээн киааэрэн ириэрэ тур Г1— диэбит. Бытаан ы Сүөдэр ону тохтоон истэн: "Ээх, сөп-сөп!" — диэн баран, илин дьиэтин диэки сүүрэ турбут. Дьиэтигэр кэаээт, кыбыытыттан* түүтэх оту киааэрэн хоаумтан атт ы гар бырахпыт уонна уотун бар ы аачч ы оттон кэбиспит. Дьэ, онтон аатан соауурга уу с ы а ы та уурбут, аатан чааннь ы кка чэй өрбүт, туой күөскэ саҥардыы өаөрбүт т ы һаҕаһ ы н этиттэн тоаору уган буһара уурбут. И ти курдук үаэаээн-хамнаан бүтэн эрдэҕинэ, Нээхтэ эмээхсин тиийэн кэабит. Эмээхсин дьиэҕэ от киирбитин, уокка уу с ы а ы йб ы - т ы н, чэй өрүааүбүтүн, эт буһарыааыбытын көрөн баран: "Көр, дьэ бу сөп, эр бэрдэ!" — диэн хайҕаан саҥа аааайбыт. Оа икки ардыгар оту сирийэн көрбүт уонна үөһэ т ыы нан ылаат: "Дьэ тукаам , Сүөдээр, маннык күөх окко дьахтар ы төрөппөт баҕайы, айыы-кэйии б у O ау O ҕ а, тахсаҥҥ ы н хантан эмэ хардаҥ отто буаа охсон килаэр", — диэбит уонна иаиитин суунан, ытыһын арыынан угунуохтаан баран, тааыыта киирэ с ы тар Сөдүөччүйэни имэрийбитинэн барбыт. 5 Б ы таан ы Сүөдэр, эмээхсин этиитин иһиттим-истибэтим диэбит курдук, биаи күөх отун таһ ы рдьа таһааран кэбиспит. Онтон ХOСПOҕун өһүөтүгэр саха хотуура аннь ы ааан турарын суабу тардан ы аб ы т да, күөаүн атаҕар уу ото үүнэн турарын, мууһу үрдүнэн с ы адьан, киэһээҥи хараҥаҕа тугу да б ы һаарбакка эрэ охсон куугу- наппыт. Оа кэнниттэн биир түүтэҕи хомуйан ыааат, дьиэтигэр кила э рэ охсубут. Ону эмээхсин одууааан көрбөхтүү түһэн баран: "Хайа, тукаам, м ант ы каб ы т эмиэ күөх эбит дуу?!" — диэбит. Оа икки ард ы гар Сөдүөччүйэ OҔOаOНOрO тиийэн кэабит. Бу кэннэки отторун, уокка ититэ-ититэ, Сөдүөччүйэҕэ хаҥас орон атт ы нан