Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

5. Уонаах Тэбэнэ — онтон Уонах нэһилиэгэ буоаан үөскээн ааттаммыттара үһү. Оа кэннэ Батас Мөндүкээн удьуоруттан С ы аан нэһиаиэк дьоно эмиэ үөскээбиттэрэ үһү диэн кэпсээн буолара. 9 Мин бу кэпсээни төрүөбүт аҕам К ы таанах Хат ы а ы та нэһиаиэк Дьячковскай Иван диэнтэн истэрим Кини 65 сааһ ы гар 12 с ы а- аааҕыта (1921 с.) өабүтэ. 7. ЧOРБOҔOРБААТЫР, тыгын тойон 1 Быаыр Нам сиригэр Куһаҕан Ыал нэһиаиэккэ Нэаэгэр Эбэ диэн сиргэ үс уоа OҔOасюх Куһаҕан Эмээхеин диэн оаорбута үһү. Кини бэрт аҕ ы йах сүөһүаээх, дьадаҥы эмээхеин эбит, хата үс уоаа буачут буоааннар, буааунан иитинэн оаооттор. Уаахан уоаун аата: ЧөрбOҔOр Баат ы р диэн уаахан күүстээх аат ы ы аб ы т киһи, кини БөрOҔOн Бэрт Харан ы к ы т т а көрсүһэн баран, тэҥнэһэн арахсыспыт, чугастааҕы баатыр дьоннору бар ы дьуаапп ы т уоа; икис отто уоа Обоччо Тумэрэй — кини с ы т ы гас, буаау эрэ буатаан ан ы г ы а ыы эттэххэ апыырын эрэ, үаэни эрэ биаэр уоа, убайын т ы а ы ттан туораабат киһи; үһүс уоа Куонай Кыаы ы һ ы т — атаҕынан б ы һ ы й, бултуу таҕыстаҕына хайа да буаау атаҕ ы нан эккирэтэн ө аөр ө н ы аар киһи. Бу үс уоатан дьуаайаннар атын уауус, сир-дайды бухатыыр- дара-баатырдара Нам сиринэн оаох с ы адь ы баттар эбит. Оа курдук бэйэаэрэ эрэ көрүаээн, биаиги Куһаҕан Ыаа, Хамаҕатта, Хат ы ҥ Ар ыы , Хомустаах нэһиаиэктэр OЧЧOТOOҕу с ы һ ыы аар ы н, баай буата- ах-аатаах сирдэрин кинилэр эрэ бас билэн, Нам диэн аат ы тутан олооттор. Оччодо ким күүстээх, б ы һ ы й, бэрт ол тойон — баһ ы а ы к, бас-көс буоаар кэмэ. 2 Бу оаордохторуна, Хаҥааас Т ы г ы н Тойон оностон, сэрииаээх, бөҕөс, б ы һ ы й дьоннордоох, намнар бэрт ааттарыгар күөн көрсө, хаан-хасса, ЧөрбOҔOр Баат ы р ы кыайан аатын ылаары, даам ы лан киһи-сүөһү оностоору тахеар. OччOҔO Т ы г ы н ити биаиги куорат оннугар Сайсар ы га олорор. Онтон кэлэр. Бу кэлэн Т ы г ы н Нэлэгэр Эбэ с ы һ ыы т ы н унуор өттүгэр с ы лг ы л ыы н, ыанар биэлиин ураһа т у руоран түһэн кэбиһэр. Т ы г ы н икки бэрт уоаун Тэааэмики Сүүрүк, Бөдьөкө Бөҕө диэннэрин илдьэ тахсыбыт. Бу ы аллаһа оло- рон Т ы г ы н биэаэрин ы атан кым ы статан ас-үөа мустарбытынан барар. Эмээхеин үс уоаа үһүөн буаау тахсыбыт кэмнэрэ эбит, онон суохтарына тахеан ыаа буоатар. 3 Бу ыаалаһан олорон Т ы г ы н эмээхеиҥҥэ тиийэн ыйытар: "Бу эһи хайа ыалг ы т ы й, OҔOЛOрдOOХ үтүө бэрт ааттаах ыччаттардаах сурахтааҕыҥ, хайа олорун ханна бардылар?" — диэн. Онуоха эмээ­ хеин: "Ээ, ол бу аата-суола суох к ы ра куһаҕыын-куһаҕан ыалбыт, үс