Якутские народные сказки - 2008 (Т. 27)

кураанах даҕаны сиргэ түһэр көтөр буоллаҕыҥ, үөнү-көйүүру даҕаны сиигин. Онтон уу буоллаҕына — атаҕыҥ туххары кэһэ сыльан эмиэ аһыаҥ. Иньэ гыннаҕына — биһиги эйигин талабыт тойонунан даҕаны, бу сири дэ баран көрөн кэлэргэ. — Ээк, үчүгэй, бардаҕым; талбыккытыгар махтанабын, — диэбит туруйа. 10 Иньэ гынан баран, муньахтаан турар дьон ортотугар киирбит. Оччоҕо лахаатта диэн ааттаах кус баара үһү — куһаҕан, куччугуй, кылгас богдо. Ол кус туран эппит: — Алаатыка! Осустумалаан туран, сүүмэйдээн таллахтарын көтөр саамай -толкута суоҕун!.. Ити кыыл атаҕа эрэ уһунунан, киэһэ-са- сыарда ыһыыта эрэ мэнигинэн, улаханынан, моойно эрэ куохайбы- тынан сүөһү диин. Ити кыыл иһигэр мэйиитигэр туох өй-санаа баар буолуоҕа диэ саныыгыт?.. Мин санаабар, ити кыыл, биир ханнык эмэ алчахтаах* тыймыттаах күөлгэ тиийэн баран, онно аһаан, куолах- таан-куолахтаан баран кэлиэҕэ! Маны истэ түһэн баран, туруйа туран, сапта түс лахаатта үрдүгэр. Сапта түһэн, тэһитиэҕэ доо? Турбат гына табыталын* атаҕын тосту- рута кырбаан, тыынын быһаары гыммытыгар, дьон быыһаан ыл. 11 Лахаатта тыына эрэ хаалан баран, саҥара сыппыт: — Алаатыка, абытайбын-халахайбын! Алаатыка, мунмун-сорбун! Осустума ортотугар ким даҕаны, хайа да тылы этэрэ көҥүлэ, буруй- даах тылы тылласпыта дьонунан таҕыстаҕына, буруйугар туруоҕа, — диэн маны этэллэрэ ини? Көрүҥ, талбыт киһигит кэрсиэтин, көхсө киэҥин! Алаатыка, өлөрдөҕө абатын! — Кирдьик даҕаны, сымыйанан ити курдук дьүүллээтиҥ, тойом- муот: син буруйа тахсыах этэ буоллаҕа диин... Биһиги дьөксө эйигин таһааран кэбиһиэхпит (этэ), атын ааньа суох! — дэһиспиттэр. Онуоха лахаатта часкыйа сыппыт: — Алаатыка, абаларыҥ! Ким даҕаны ааньа суох дииллэрэ баар эбэт! Көрбөккүт доо — ол олорор ааттыын-баҕастыын тойон — то­ йон обургуну? Ким кини курдук ырааҕы көрүүһү? Ким кини курдук үрдүктүк көтүүһү? Ким кини курдук кэрсиэ киэҥ санаалаах баарый? Сорох иһиги аҥардас тумсугут да уһунугар сөрөнө сыльыахкыт. — Кирдьик даҕаны, ити баар эбэт, төрүт-уус үтүөбүт-мааныбыт, кэрсиэбит-күүстээхпит! Кирдьик даҕаны7, кини сыльыбатын ким сыльыаҕай? Кирдьик даҕаны8, кини көрбөтөҕүн-тойоннооботоҕун ким тойоннуоҕай?.. Кинини таллахпыт, кинини көрдөстөхпүт! — дэ- сиһэн, суугунаһан тойону талан ыыппыттар.