Предания, легенды и мифы саха (якутов) - 1995г.

оиуулаах чороон иһити, мятяяр иһити, кэриэн зи зх иһити, СИрц иһити, далбар чабычаҕы, кыллаах-тан'ялайдаах ыяҕаһы, уһаат иһиттэри тигитэлээн, туоЬунан, маһынан, тириинэн окоттуур. Ол OҤOттOOНбарыларыгар с ы аг ы - ы нах уутун кутан, кымыс кымыстаан кутуталаан к э ккэлэтэн иһэр. Хантан хаһан уөрэммитэ буолла, Сыппай бэрт уус, бу иһиттэри сатаан тигитэлээн, ол тэҥэ ааттаан- суоллаан иһэр эбит. Ол кэннэ тOҕус уһаат ы нан кым ы с к ы м ы стаан мунньаллар. Тиэргэннэрин таһыгар саар баҕах диэн ааттаан анньан т у руораала р . Тэт и р анньаааар. Түһүагэ туруораааар. Бу г ы нан биир сайын ы һ ы ах ыһаааар. Бу ыһыахтарыгар дьону мунньаллар, Оно§ой Баайдааҕ ы ыҥыран с ы рыт ы ннараллар. С ы ппай ы һ ы аҕар тOҕус тунуй ы нах арыытын тOҕус уһааюса кутан баран ТOҕус уолан киһиэхэ тOҕус сиринэн тOмтOрҕOЛOOХ чорооннору туттартаан сөһүргэстэтэн (сүгүрүйтэрэн) оаордон баран уруйдаабыт "урууй" диэн. Оа кэннэ сиэааээх-төптөөх түөрэх диэн үс төгүлаээн түөрэхтиир, онтуката оаоро түһэн иһэр, үс төгүалээн урууй охсон иһэр. Ман ы аха баҕах үрдүнэн, үөһэ халлаан диэки тон туос т ы аһ ы н курдук тыас т ы аһаан баран эмискэ с ы рдаан арылаан баран үс маҕан көтөр, кытааык буоаан түһэн кэаэн көрсө (утары) эргийэн сүтэааэр. Ол кэннэ бары аан дойду иччитин ааҕаан, айыыаары ааттаан ааҕаан саха омук маннайг ы б ы а ы рг ы үнтсүүтүн үҥкүүаээн аагыыр, оаохтуур. Онон этэр буоааллара б ы л ы р: "Эллэй эһэбит, С ы ппай эбэбит олохтообуттар ы нан дуом оноЬуллан саха ыһыаҕа хойуут да домноох буолара", — д и эн. Бу барыта Эллэй дьаһалынан, үөрэтиитинэн, айыытынан буолар. OнөҕOЙ манн ы к уйгуну, маннык OЛOҕу, маннык үтүө аһы-кымыһы, манн ы к иЬити-чорооннору үйэтигэр көрбөтөх, билбэтэх, истибэтэх да суоллара эбит, онон бэркэ бэккиһиэбит, сөхпүт. 17 Бу дьон мустан аһаан-сиэн оойноон эрдэхтэринэ, ыһыах орто- тугар OнOҔOЙ Баай мааны к ыы һа Нуурай аҕаһ ы гар С ы ппайга күнүүлээн: "Аны мин киһи-хара буоларым суох", — диэн кэлэн ыһыах сэргэтигэр сонно моннон ( ы йанан) өлөн хаалар. Дьэ соЬуйуу, ытаһыы, айман ыы буолан эрэ хаалар. Бу кэнниттэн OнOҔOЙдOOХ сотору өлбүттэрэ үһү диэн буолар эбит. Онон саха урааҥхай ыһыаҕар алг ы һа табыллыбатаҕына, киһи өлөр, дэҥ, оЬол тахсара бэрт элбэх буолара үһү, буолар да бу 0 ллаҕа диэн сэһэнньит Мундууска OҔOнньOр сэһэргиирэ. "Сыппай эбэбит, Эллэй эһэб и т т ы ллара сэттээх эбит буоллахтара", — диэн хоЬоон курдук буолара үһү. 18 OнOҔOЙ Баайа олордьу Эллэйгэ көһөн, хаабар ы йан сүөһү баай буоата үһү. OнOҔOЙ дьоно оаордьу Эааэй, С ы ппай дьоно буоаан хааатар. Оа курдук оаорон Эааэй оаус байб ы т, оаус көммүт. "Урааҥхай уйгута!" — диэн онтон буоабут.