Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

кара саар идик, кара киш кежи борт, мөңгүн чүген-чуларлыг, чуң- гуу кызыл эзерлиг чыраа бора аътты бээр бай оранга чедире бээр. Шуптузун алгаш, чыраа бораны мунгаш, бир көөрүңге, аалыңга чанып келген турар сен. Чеди алышкы силер суг болзуңарза, шуп- туңар чычыы торгу тоннарлыг, кара саар идиктиг, кара киш кежи бөрттерлиг, мөңгүн чүген-чуларлыг, чуңгуу кызыл эзерлиг, чыраа бора аъттарлыг болур ийик силер — деп олурган иргин. 12 Удаваанда Чеди-Тас алышкылар чеди тулуптуг чедип келгеш, Чаңгыс-Тасты: — Бисти Каргыраа-Кара-Хемче салдадып бадыр — деп, чаннып ээрежип турганнар иргин. Чүзү боор, Чаңгыс-Тас Чеди-Тас алышкыларны Каргыраа-Кара- Хемче эдертип эккелгеш, чеди тулуп хапка суккаш, аастарын ажыттынмас баг доңну доңнааш, бапггай улуг акызын, ооң соонда оскелерин улай-улай киир октагылаптарга, хат-шуурган, чаъс чаап, үер-чайык бооп, Каргыраа-Кара-Хемниң чалгыглары алгаш бадыра барып-тыр оо. 13 Чаңгыс-Тас ийи тевезин алгаш, чычыы, торгу тонун кеткеш, кара саар идиин кеткеш, киш кежи кара бөргүн бажынга кеткеш, мөңгүн чүген-чуларлыг, чуңгуу кызыл эзерлиг, шел болган чонак- тыг, даг дег чыраа бора аъттыг чырааладып, саяктадып, арга-дашты чаңгыландыр ырлап бай Караты-хаанның коданынга халдып кээрге, кудай-дээр дүңмүреп , дааш эвес дааш, хат-шуурган, үер-чайык келгеш, Караты-хаанны алгаш хадып аппарып-тыр оо. 14 Чаңгыс-Тас бай Караты-хаанның хеймер кызы алдын даңгы- наны тудуп алгаш, улуг ак оргээзинге эккээрге, ам харын үер-чай- ык соксап, дааш-шимээн намдап, диңмирээшкин соксап, кудай дээр аязып, хүннеп, чечек-чимис алдын-шокар апарып, хаанның ара-албатызы мал-маганын малдап: "бистиң күрүневистиң хааны Чацгыс тевелиг Чаңгыс-Тас бо болзун" — деп, бай Караты-хаанның хеймер кызы алдын даңгына биле куда-дойну кылып-даа турган ара-албаты-дыр эвеспе аан оң. Шыяан ам. Чаңгыс тевелиг Чангыс-Тас ара-албатызы-биле кады тараазын боду тарып, малын малдап, алдын дангыназы-биле оюн оя, чигин чире чурттап чоруй барып-тыр оо. 13. БАЛЫКЧЫ БАГАЙ-ООЛ 1 Шыяан ам, эртенгиниц эртезинде, бурунгунуң мурнунда, Каш- иал-Кара-Хемниң бажын чурттаан бай Караты-хаан, ол хемниң аксын чурттаан ийи шавылыг бир лама чоруп тур эвеспе. Мүн ол