Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

Чечен-Маанай боданып олургаш: "Бо кулугур хамык чүве уул- гедип каан-на тур. Анчап чорааш мени база-ла соп каар тур бо, мону өлүргеш, моон ырап чорбас болза, хоржок тур. Ыргак хам- ньщ хамык чону ону негээр дээш кижи каяа дириг чоруур боор — деп, боданып келгеш, мону канчап өлүрер чоор" деп бодааш, бир- ле хун органе — Чаа, дуңмам, сен хамык өре эвес ере кылып каан кижи тур сен. Өре төлээр бис. Бо тайганың аар ийинде өле-өле кошкарлар бар чүве, өре-даа толээр бис, ак-көк толээр бис, барьш тудуп эккел — дээш, кадыр тайгадан чуглуп өлзүн дээш, чорудупкан тур эвеспе. 9 Тенек-Дулуң чоруткаш, туруг хаяларга тулдур сывыртып тур­ гаш, бирээни диригге кужактап алгаш, ийини ооргазын сый тудуп олуруп алгаш, чанып келген. Ам эртен: — Чаа, дуңмам, бо турган кызыл тайганың аар ийинде кызыл чалым аразында турар ой-ой улуг мыйыстыг телер бар, чалым хаяа сыындыр сывыртап тургаш, тудуп эккел — деп тур эвеспе. Кужүр Тенек-Дулуң база-ла сыындыр сывырып тургаш, бирээ­ ни диригге, ийини олуруп чуктеп алгаш келген. "Ам канчаар чоор мону?" — дээш: —Ам эртен бо улуг арганың иштинде ийи дөңгүр кара бугалар бар, оларның аксын ызырбас кылдыр баглааш, думчуун уттеп ал­ гаш, тооруктан чудуруп эккел — дээш, ийи хап, ийи кулаш аргам- чы ап бергеш, аксын боор ийи баг аргамчы бергеш, "Оларны олур- бес сен" дээш, чорудупкан тур эвеспе. 10 Тенек-Дулуң арга-саяан аралап дилеп чоруурга, бир дөңгүр кара чуве хоогейнип халып олурган. "Чоп харын кижиден хойбас чуве боор" дээш, сегирип алгаш, аксын шарып, думчуун уттээрге, ооң буулаан ыыдындан база бирээ халып олурган. Ону база-ла аксын шарып, думчуун уттеп алгаш, ийи хап тооруун чудуруп алгаш, ол, кургаг ыргай биле октээн Тогулдур, сидиин сыйтылады эттеп чорааш, буулады чедирип кээп тур эвеспе. "Бо кулугур дириг чувээ олуртур арга чок тур" — деп бодааш: — Ам эртен хорумнуг өзенниң хоо хорумун арга-саяктан аа чаза соп тургаш, улуг оттан ужудуп каг. Бо бугаларың ам салывыт — дээрге, адыгларын салыпкаш, арга-саяан аа чаза соп, каш аргазын хоора чаза соп тургаш, хорумнуг өзенниң хоо хорумун кызыда ужудуп каап тур. Акызы: И — Чаа, дыңмам, ам эртен сен бо өзенниң кадыр аргазының иштинге кедеп чыт. Мен кадыр арганы куду кызыл-кызыл мыйгак-