Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

рачал кижиниң суразы сен!" — диди. Ынчангаш бо эртемниг оолду мени дорамчылааны дээш, бажын кезер деп дужаадым Мооң ужу- рундан кырган ием сени келдиртип алдым — деп, хаан чугаалап олурган иргин. 7 Хаанның иези олургаш, оглунга бугу шынны чугаалап берип олуруп-тур эвеспе: — Эртемниг оолдуң бажын алырынга сен далашпа, оглум. Эр­ темниг оол шуптузун шын чугаалаан-дыр. Калчан кара ирттиң эъдин ыт эъди дээш чивээни шын-дыр. Шаанда ол ирт хураган турда, иези олуп калган. Оон ыт эмзирип өстүрген ирт чуве. Ынчан­ гаш эртемниг оол ону чугаалап олурары ол-дур. "Шары думчуунуң суун ишпес мен" — дээни база шын-дыр. Энир чылын кузун шары думчуунуң төрезинге доңа берген дошту чылапчага каап тургаш тиккен арага болгай, ынчангаш ынчап олур- ганы ол-дур — деп, авазы ону сөглээн иргин. 8 — Ынчаарга мени "Карачал кижиниң суразы сен!" деп чуге ынча дээри ол? — деп, хаан айтырган. — Ынчаарга, оглум, мен сени хаан кижиден эвес, карачал ки- жиден төрээним шын чуве, оглум. Ынчангаш ону эртемниг оолдуң чугаалап олурганы шын-дыр — деп, авазы ону соглээн иргин. Хаан-даа, чуу боор, авазының чугаазынга бузуреп, эртемниг оол­ ду эң-не шынчы, ак сеткилдиг кижи дээш, магаданчыг чаагай йе- рээлин салып, мактал-шаңналын бергеш, чорудупкан хаан иргин. Эртемниг оол-даа оруктап чоруй барды, мен-даа олуруп каг- дым. И. ЧЕЧЕН-МААНАЙ, ТЕНЕК-ДУЛУҢ 1 Шыяан. Эрте бурун шагда кадыр тайганың баарынга, калбак арганың кыдыынга, кара өзенниң аксынга эртен болза эрте, кежээ болза орай хунун манаан, хуурээн даянган ушпа-турба кырган иелиг, какпа, дузак-биле амыдырап чоруур. Чечен-Маанай, Тенек- Дулуң деп ийи алышкы чурттап чораан чуве-дир эвеспе. Чечен-Маанай улуу. Оозу какпа-дузак салып, орге-куске, кой- гун-тоолай, бальпс-байлаң өлүрүп эккээр, кырган иези чээрген чьшп, кара-боразын хайындырар, Тенек-Дулуң чуну-даа кылып билбес, чук-ле ойнаар мындыг чуве тур эвеспе. 2 Бир-ле хун Чечен-Маанай дыңмазын "мен бо хун чадырга олу- райн, дузаавыс кес" дээш, чорудупкан тур. Тенек-Дулуң дузаан кезип чоруурга, бир дузакта докпак кулактыг, кара карактыг, куду- руунуң бажы кара ак чуве туттуна берген халып-дүжүп, ойта-доң- гая дужуп туруп-тур эвеспе.

RkJQdWJsaXNoZXIy MTY3OTQ2