Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

— Чавананы чипкеш, ооң соонда Чаңгыс-Карышты ийи чара соп чиптиңер — дээш октап берген. Ийи ыт чавананы чипкеш, Чаңгыс-Карышче халчып келген. Ийи ытты Чаңгыс-Карыш кулактарындан алгаш, баштарын чара үскү- лепггирип өлүрүп каан. Хаан: — Мал кадарар ийи ыдымны өлүрүп каан болганыңда, олар- ның орнунга кадарчы бол — дээн. 12 Чаңгыс-Карьшг — Чаа, ындыг-дыр, хаан, — дээш, хаанныц мал[ын] кадарып туруп алган чүвең иргин. Чаңгыс-Карыш "Ийи акымны Караты-хаан ынчаар өлүрүп каан— дыр бо, бо кулугурну мен канчаар эвес мен" деп бодап келгеш, хой кадаргаш, хүннүң-не бир хойну өлүргеш, тулуптай сойгаш, кежин долдур сиген суп каап турган. Хаанның хоюн төдү ынчаар алүргеш, кештерин шупту долдур сиген тулуптагылап каапкан. Адак сөөлүнде бир хүн кежээ Чаңгыс-Карыш хаанынга: — Хойларыңны дагдан бадырып чадап кагдым. Силер бодуңар хавырып ап корүңер — деп чугаалаан. 13 Караты-хаан хоюн хавырып алыр дээш чоруй баар орта, хаан­ ныц кадынын Чаңгыс-Карыш өлүргеш, каттырып орар кылдыр олурткаш, боду хой хырнынга куткаш, шала чип каан чокпек иш- тинге чаштып чыдып алган. Караты-хаан: — Чаңгыс-Карышты тут, хак! — деп алгырып чоруп олурган. Хаан кирип кээрге, кадайы каттырып олурган. Хаан: — Хамык хойну Чаңгыс-Карыш дөгерезин кырып каапкан тур- да, Чаңгыс-Карышты тудар-кагарының орнунга каттырып олурар, калчораан чүвел моң! — деп кончуттунмушаан, кадынын теверге, оозу барып дүппсеш, олчаан өлүп калган. Кадайынга хомудааш, хаан: 14 — Ах, халак-халак! Туттунчуп олурар кадайымны! — деп чу- гааланып ыглап турган. Хаан чеже ыглаар, эдик-хевин кеттингеш, ааржы-саржаан ар- гамчы-биле шарып чүктеп ап тура, шала чип каан чокпээн база кады чүктеп алган чүвең иргин. Хаан-даа улчуп кылаштап чоруп берген чүвең иргин. Бир черге кылаштап ора, шаа тонген: — Чүктээн чүвем аарын аа —деп чугаалангаш, дыштаныр дээш олуруп чорда: 15 — Аар-дыр мен бе, хаан? — деп, артында бир чүве чугаалаан. Хаан: