Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

— Кандыг аайлыг чоор? Улуг-ла эдин кагган уруг деп дүжүп чыдар чүве-дир — дээн. Хаан олургаш хамытан улузун чыылдырып-ла эгелээн. — Башкы уруумну улуг эдин кагган деп турар, ону билген кижи бар бе? — деп айтырып-ла эгелээн. Улуг-даа, биче-даа амытанда ону билир кижи амытан черле чаңгыс-даа чок болган. Уруу олургаш: — Уттупкан-дыр мен, билектээжим каапкан кижи мен — деп орган чүвең иргин. Ак-Сагыш оргаш: —Ол-дур. Ь1нчаар дүжүп чыдыр. Аалдың хүн үнер чүгүнде улуг кара дыт дөзүнде деп дүжүп чыдыр — дээн. Хаан олургаш: — Уруумну экиртип алзыңза, баарымның өдү болган, караам- ның огу болган чаңгыс борбак күдээ кылып алыр мен — деп, чарлык берип олурган чүвең иргин. 11 Хей чонун, хамытан ары-хораазын алгаш, билектээжин дилеп чоруп берген улус чүвең иргин. Чоон кара дыттың дөзүнде чеде бергеш, дилеп-ле туруп берген. Билектээшти дилеп тып ап-тырлар оо! Уруг билектээжин көрүп кааш, аарыы-даа экирип барган чүвең иргин. Аалынга дедир чанып келген-дирлер оо. Хаан кижи бодунуң чарлыын күүседир апаар. Уруун бергеш, азыраан малының дең чартыындан, хамытан чонунуң дең чартыын бергеш, бир кодан кылдыр хондуруп алган чүвең иргин. 12 Хаан: —Хамытан мал-маган кырлып өлүп туруп берген, чуден хайта- аныл, чүден хиртээнил? База шо-толгеден салып көрем, күдээ, — деп орган иргин. Күдээзи база-ла шо-төлгезин салып эгелээн. Кижиң база-ла олу- руп-олуруп: "Улуг кара сугнуң бажы быжартап баксыраан, оон улуг бужар болган-дыр" деп дүжүп чыдар чүве-дир — дээн иргин. Хаан ону дыңнап кааш, "кончуг шынчы кижи болгай" дээш, кара суунуң бажын арыглап-ла эгелээн иргин. Хой мыяа дег чаңгыс борбак кара чок кылдыр аштап-аштап турда, кара суг-даа делбереп баткан чүвең иргин. Караты-хаанның мал-маганы кара сугну иш- кеш, хенче хураган, хенче анай-даа бүрүлбестээн туруп берген. 13 Ак-Сагыш биле Караты-хаан ийи катышкы чурттап туруп-ла турган чүвең иргин. Кара-Сагыш акызы бодунуң хамытан мал-маганын шупту өлү- рүп чигеш, түрегдеп-баксырааш, Ак-Сагыш дуңмазының соон-изин