Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

2 Өскүс-оол ол безин хаанның чылгызынга салып алгаш, чылгы- биле кады көрүп, кадарып чораан. Тос чылда кадарып кээрге, тос шилги аът төрээн. Ол тос шилги аъттар кончуг чараш, семис, омак аъттар бооп келген. Бир-ле катап Караты-хаандан Өскүс-оолдуң кадарган чылгы- зын ончалап, даңзылап эккел дээш, бир хаа чоруткан. Хаа кижи келгештиң ончалап көерге, чылгы-даа аажок өскен, төрээн, онча- менди бооп-тур. Ооң аразында Өскүс-оолдуң шодаң шокар безин эдерген тос шилги аъды хаанның хамык чылгызының ужунга-ба- жынга кулун, чаваа базып каггы дег дешкилежип, чылгының сузун базып, тергиидээн туруп турган. 3 Хаа келгеш, хаанга чугаалаан: — Силерниң чылгыңар аажок өскен-төрээн, онча-менди туруп тур. Ооң аразында Өскүс-оолдуң шодаң шокар безин эдерген тос шилги аът бар-дыр. Ол тос шилги аът силерниң чылгыңарның ужунга-бажынга кулун, чаваа базып каггы дег дешкилежип, чылгы- ның сузун базып, тергиидээн туруп тур. Хаан олура: — Өскүс-оолду бо дүне өгге хондурганггың өлүрер-дир, ооң тос шилги аъдын олчалап алыр-дыр — дээштиң, өлүрер кихсизинден бээр онаап каап-тыр. 4 Оон Өскүс-оолду кел диртип, хаа кижи чоруткан. Өскүс-оол баглаашка кээп аъдын баглап чыдырда, бызаа кадар- чызы багай ашак баргаш: — Сээң-биле бис ийи дөмей-ле болгай бис. Ындыг болза, бо дүне сени өлүргеш, тос шилги аъдыңны олчалап алыр деп тур. Хаанның өөнге хонуп болбас — деп-тир. — Ындыг-дыр, акым, — дээш, Өскүс-оол хаанның өөнге кире бергеш, хаанга сөгүрээш, олуруп алган. — Сээң кадарган чылгың аажок өскен-төрээн, онча-менди-дир. Ынчаарга сен дыжың дыштанып көрген эвес сен, бо дүне өгге хонгаш, улуг уйгуңну удуп, дыштанып ал — дээн. 5 Өскүс-оол аштанып-челшенип алгаш: — Хааным мени кажан-на шаңнаар ирги деп бодап чораан мен, ам болган-дыр, ынчаайн харын, хааным. Ынчанмыже кончуг ыраган кара аскыр өөр чылгым Арзайтының артынче үне берди. Ол чылгымны хааларга эккеп хүлээдип бергеш, кээп дыштанып көрейн — дээш үне халаан. Ол уу-биле чылгызынга кага берген . Дүн дүжүп кээр орта, дедир хаанының аалынга келгеш, тос чулар, тос кижен оорлап алган. Оон чылгыга барып, тос шилги аъдын тудуп алгаш, сезин кожуп четкеш, бирээзин мунгаш, шодаң шокар безин "сен- даа оранның оъдун, суун оъттап, ижип чор" дээш, каавыткаш, чиге