Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

— Мээң аалым ам ырак эвес, силер чоруй барыңар — дээш, Хаан-Херети кужун чорудупкаш, оон кылаштааш, аалынга чедип келген. Хая-Турар Улуг-Кара Мөге улуг уругну кадай кылып алган чурттап олурган. Дыт-Турар Узун-Сарыг Мөге Адыг оглу Ыйгылак- Кара Мөгениң кадайын куруяк кылып алган, ортун уругну база кадай кылып алган ийи кадайлыг чурттап олуруп-тур эвеспе. Айтырганс — Кым аргамчыны узе кезипти? — дээрге, чугаалааннар: — Хая-Турар Улуг-Кара More хоруп турда-ла, бо Дыт-Турар Узун-Сарыг More, "малдың хөйүн боду алыр, кыстың чаражын база боду алыр, хоранныг кулугур” дээш, узе кезипкен — деп-тир эвеспе. — Бис баштай таваржып келгеш, иеден торээн ийи алышкы болдувус, соолунде иеден торээн уш халышкы болдувус, оон ам амын-даңгыраавыс алыштывыс. Даңгырак үрээрге, доңгурактан чи- диг, кызыл тынга халдаар чуве — дээн. — Сен үрээниң ол-дур. Хая оглу Улуг-Кара More даңгыракты күүсеткен, мээң кады торээн дыңмам ол-дур — дээш, Узун-Сарыг Мөгени сегирип алгаш чорут- каш, "Дыт турар кулугур" дээш, дытка үзе-чаза шаап өлүрүп каап- кан. 57 Оон ам, кадайын ап алгаш, оон чоруткаш, иезинге чеде бергепг — Чоп көжээ бооп тур сен, авай? — дээш, долгандыр маң- наарга, боду бооп туруп алган. Иезин эдертип алгаш, аалынга эк- . келгеш, тускай өг тип бергеш, олуртуп каан чүвең иргин. Шыяан, оон ам. Ийи халышкылар аразындан суг акпас, мальга малдап, эдин эдилеп, оюн оя, чигин чире чурттап чоруй барып-тьгр оо. Ол баарды, мен келдим. 3. ТОС ШИЛГИ АЪТТЫГ ӨСКҮС-ООЛ 1 Кара-Хелши чурттаан Караты-хаанның чылгызының кадарчызы Өскүс-оол чоруп-тур. Өскүс-оол ол чылгыны кадарып чорааш, Кара-Хемниң бажын- дан кулаа, кудуруу чок шодаң шокар бе тып алган. "Хаан кижиге олча-ла херек чуве болгай, мону аппарып берзимзе, шаңнаар чада- вас" — дээш, ол безин хаанынга эккелген. Хаан тургаш: — Мал дүрзүзү чок, баъ мал эккелген-дир сен. Чок болза салы- выт, чок болза бодуң мал кылып ал — дээн.