Тувинские народные сказки. - 1994. [Т. 8.]

— Оок кодек — дээш, меңнээн шии-биле ажырыпкан. Уруглары: — Ол канчаарың ол? Өштүүвүс, хыктыывыс эвес, чаавысты ба- зып берген, өпггүүвүстү өжүрүп берген кижини — дээрге, куза кааптарга, биеэ бодундан артык чараш моге-шыырак кижи бооп тур эвеспе. 53 Шыяан, оон ам, ол орта амыр-мендизин айтыржып, чугаала- жып турганнар. — Силер кайын мынчап келдиңер? — дээрге: — Мен үстүү оранда Адыг оглу Ыйгылак-Кара More деп кижи мен. Үстүү оранга турган шулбус алдырбайн алдыы орандыва дезип баткан. Ону сүрүп келгеш, өлүргеш, үнер деп турумда, аргамчылшы үзе кескен, үнер аайын тыппайн чоруур кижи мен — деп-тир эвеспе. 54 Шыяан, оон ам: —Мен чылдың-на бо демир терекке төрүүр мен. Чылдың-на он беш баштыг сыры чылан чип каар. Өске ыяшка уя тудуп алыр дээрге, мени уур ыяш чок, бо чыланны өлүртүп алыр экер-эрес силер-дир силер. Бис ам алышкылар болуулу. Үстүү орандан мөңээ халдаар чүве келзе, сен бил, алдыы орандан сеңээ халдаар чүве келзе, мен билийн — деп, амын даңгыраан алышкан. — Сени мен үстүү оранга чедирип каайн, кижи база чүктеп алыр, үстүү оран үнеримде аштай бээр кижи болгай мен. Хүнезин кылдыр хол кыдыында өдүрек эңмежок, аан барып адып эккел — деп-тир эвеспе. Адыг оглу Ыйгылак-Кара More чоруткаш, он ажыг өдүрек өлүрүп алгаш, чедип келген. — Хаан-Херети чугаалаан: — Ужуп үнүп олурумда, аксым сенче аазадып келиримге-ле, өдүректиң бирээзин мээң аксымче киир каап олурар сен — дээш, ийи чалгын дөзүнге олуртуп алгаш, ужуп чоруп берип-тир эвеспе. 55 Шыяан, оон ам, ол-ла ужуп чоруп олургаш, аксын аазадып келирге-ле, өдүрээниң бирээзин киир каап чоруп-ла олурган. Адак- тың сөөлүнде өдүрек төнүп калган. База-ла аксын аазадып келирге, аайын тыппайн, бөргүн киир октапкан. Оон ам, үстүү оранче ужуп үнүп келгеш, черге хонгаш чугаалаан: —Эң сөөлүнде чыды бак чүнү мээң аксымдьгоа киир кааптың? — деп-тир эвеспе. — Өдүрек төнген, аксың аазадып келириңге, аайын тыппайн боргүм киир каапкан мен — деп-тир эвеспе. 56 Шыяан, оон ам, бөргүн кузуп берген. Адыг оглу Ыйгылак-Кара More чугаалаан: